Biến vỏ cà phê thành “vàng”: Khi phế phẩm trở thành lợi thế cạnh tranh xuất khẩu

Khi phế phẩm là gánh nặng

Sơn La hiện là vùng trồng cà phê Arabica lớn nhất miền Bắc với diện tích trên 20.000 ha. Trong ngành công nghiệp chế biến cà phê, định mức thông thường cho thấy cứ sản xuất được 1 tấn cà phê nhân thì sẽ thải ra khoảng 0,7 tấn vỏ quả. Với thành phần chứa tới hơn 60% cellulose rất khó phân hủy tự nhiên, lượng vỏ khổng lồ này từng là bài toán hóc búa đối với địa phương.

Đa số bà con nông dân vứt bỏ vỏ cà phê trực tiếp ra môi trường gây ô nhiễm nguồn nước ngầm, hoặc tận dụng ủ làm phân bón. Giá trị kinh tế mang lại từ lớp vỏ này gần như bằng không, thậm chí doanh nghiệp còn phải tốn thêm chi phí nhân công để thu gom và xử lý rác thải.

Hành trình “đãi cát tìm vàng” bằng công nghệ

Nhận thấy sự lãng phí khổng lồ, HTX Cà phê Bích Thao (TP. Sơn La) đã quyết định đi tìm “vàng” từ chính đống phế phẩm ấy thông qua mô hình sản xuất trà quả cà phê (thường được biết đến với tên gọi quốc tế là trà Cascara) - loại thức uống thượng hạng đang rất được ưa chuộng trên thế giới.

Tuy nhiên, rác không tự nhiên hóa thành vàng. Để làm được Cascara, quy trình canh tác và thu hoạch phải thay đổi hoàn toàn. Nếu làm cà phê thông thường, nông dân có thể hái lẫn quả xanh, quả ương; thì để làm trà, tỷ lệ quả chín mọng phải đạt gần 100% và tuyệt đối không tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Vỏ quả sau khi tách phải được đưa ngay vào hệ thống nhà màng phơi sáng, sau đó sấy lạnh và lên men vi sinh khép kín để giữ nguyên hương vị trái cây tự nhiên, không bị nấm mốc.

Sự khắt khe trong quy trình canh tác buộc HTX phải thu mua cà phê quả chín của bà con với giá cao hơn thị trường, từ đó trực tiếp nâng cao thu nhập cho người trồng, tạo ra một vòng lặp tuần hoàn bền vững ngay từ vùng nguyên liệu. 

Sự khắt khe trong quy trình canh tác buộc HTX phải thu mua cà phê quả chín của bà con với giá cao hơn thị trường, từ đó trực tiếp nâng cao thu nhập cho người trồng, tạo ra một vòng lặp tuần hoàn bền vững ngay từ vùng nguyên liệu.

Đong đếm “vàng” từ vỏ cà phê

Thành quả của sự chuyển dịch kỹ thuật ấy được thể hiện rõ qua những con số biết nói. Khởi đầu năm 2017 với chỉ 11 thành viên và 50ha vùng trồng, đến nay HTX Bích Thao đã mở rộng liên kết, chế biến hàng ngàn tấn cà phê nhân và cho ra đời những mẻ trà Cascara thượng hạng.

Sự chênh lệch giá trị chính là minh chứng rõ nhất cho “mỏ vàng” này. Mặc dù giá cà phê nhân xanh Arabica trên thị trường không ngừng biến động và ở mức cao kỷ lục, dao động từ 100.000 đến hơn 200.000 đồng/kg đối với dòng đặc sản. Thế nhưng, sản phẩm trà Cascara của HTX Bích Thao hiện đang được bán với giá 1,8 triệu đồng/kg, thậm chí khi xuất sang Pháp có thể lên tới 8 triệu đồng. Tức là, dù ở thời điểm nào, một kg vỏ cà phê sau chế biến sâu vẫn mang lại giá trị kinh tế cao gấp hàng chục lần so với chính hạt cà phê bên trong nó.

Nhờ nỗ lực không ngừng nghỉ, sản phẩm trà vỏ cà phê của HTX đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao và tự tin xuất khẩu đi các thị trường lớn. Có những thời điểm, 80% sản phẩm của HTX được xuất khẩu sang Đức, Pháp, Mỹ, đem lại doanh thu hàng chục tỷ đồng và tạo công ăn việc làm ổn định cho lao động địa phương.

Dù vậy, con đường “hóa vàng” phế phẩm không hoàn toàn trải hoa hồng. Theo đại diện HTX, tại thị trường nội địa, thói quen uống trà từ vỏ cà phê còn mới mẻ, doanh nghiệp phải tốn rất nhiều nguồn lực để giáo dục thị trường và định hình lại gu thưởng thức của người tiêu dùng. Trong khi đó, ở mặt trận xuất khẩu, sức ép từ các hàng rào kỹ thuật, kiểm dịch thực vật khắt khe của châu Âu luôn đòi hỏi HTX phải duy trì chuẩn mực chất lượng quốc tế mỗi ngày.

Vượt qua những thách thức đó, mô hình kinh tế tuần hoàn tại HTX Bích Thao vẫn đang chứng minh tính đúng đắn. Đánh thức “mỏ vàng” từ vỏ cà phê không chỉ giải quyết triệt để bài toán môi trường, mà còn mở ra một hướng đi đầy triển vọng nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.