Bộ tài liệu “kỹ năng phòng, chống ma túy” – cần thiết và cấp bách

Trước tình hình tệ nạn ma túy diễn ra ngày càng phức tạp, năm 1987, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã quyết định lấy ngày 26/6 hằng năm là Ngày Quốc tế phòng chống ma túy nhằm thể hiện quyết tâm tăng cường hợp tác và cam kết phòng, chống ma túy giữa các nước. Năm 2001, tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định chọn tháng 6 hằng năm là Tháng hành động phòng, chống ma túy và ngày 26/6 hàng năm là Ngày toàn dân phòng, chống ma túy.

Qua 20 năm triển khai Quyết định của Thủ tướng chính phủ, tháng hành động phòng, chống ma tuý và ngày toàn dân phòng, chống ma tuý đã nhận được sự tham gia, hưởng ứng tích cực của các bộ, ngành, địa phương, đoàn thể và đông đảo quần chúng Nhân dân, thể hiện sự đồng thuận và cam kết mạnh mẽ trong việc chung tay ngăn chặn hiểm họa ma tuý.

Trả lời báo chí về thông điệp của tháng hành động phòng chống ma túy, ngày toàn dân phòng chống ma túy (26/6), Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm đặc biệt nhấn mạnh vai trò quan trọng của công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục để mỗi người nhất là giới trẻ nhận thức được hiểm họa của ma túy.

Mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị trực tuyến triển khai các nhiệm vụ phòng, chống HIV/AIDS, ma túy, mại dâm trong trường học và hưởng ứng tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2021. Hội nghị được tổ chức trực tuyến tại Trụ sở Bộ Giáo dục và Đào tạo (số 35 Đại Cồ Việt, thành phố Hà Nội).

Phát biểu tại hội nghị, bà Ngô Thị Minh - Thứ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo nhận định tình hình tệ nạn ma túy hiện nay đang diễn biến phức tạp và ngày càng gia tăng ở giới trẻ. Điều đáng lo ngại hơn cả là ma túy đã và đang tấn công ngày càng mạnh vào môi trường học đường, hướng đến đối tượng học sinh, sinh viên dưới nhiều hình thức phức tạp. Trong khi đó, học sinh vẫn thiếu kiến thức, kỹ năng phòng ngừa hiểm họa ma túy.

PGS.TS Mai Văn Hưng, Viện trưởng Viện nghiên cứu tâm lý người sử dụng ma túy PSD cũng cho hay: "qua nhiều cuộc khảo sát, chúng tôi nhận thấy, trong các trường học phần lớn các em học sinh thiếu kỹ năng phòng ngừa ma túy, không biết cách ứng xử an toàn trong các hoàn cảnh, tình huống có nguy cơ cao liên quan đến ma túy; thậm chí không có khả năng nhận diện thế nào là ma túy và những sản phẩm liên quan đến ma túy. Vì vậy việc trang bị cho các em các kỹ năng nhận biết và phòng ngừa ma túy là vô cùng cần thiết và cấp bách hiện nay".

Kết quả khảo sát trên 1.100 học sinh các trường phổ thông ở 5 quận của TP Hà Nội và một số địa phương khác của Viện PSD cho thấy, chỉ có 4,5% số học sinh nói rằng mình hiểu biết về khái niệm và các chất ma túy, trong khi đó có tới 42,2 % tự đánh giá mình không hiểu về nội dung này; 44% các em không hiểu biết gì về dấu hiệu để nhận biết người nghiện ma túy và gần 40% chưa biết đến kỹ năng cần thiết phòng tránh ma túy.

Một trong những nguyên nhân khiến các em học sinh thiếu kiến thức và kỹ năng cơ bản để có thể phòng, tránh nguy cơ sử dụng ma túy cho bản thân cũng như những người xung quanh là do công tác truyền thông về tác hại ma túy và phòng, chống ma túy còn nhiều hạn chế. Những kiến thức chính thống về ma túy chủ yếu các em được biết qua nhà trường nhưng bản thân công tác tuyên truyền, giảng dạy về tệ nạn ma túy còn ít, chưa phổ cập và chưa có sách, tài liệu chính thống. Vì thiếu kiến thức, thiếu kỹ năng nhưng lại chủ quan, thờ ơ nên nhiều em đã sa ngã vào ma túy mà không hay biết.

Bên cạnh đó, Viện PSD còn tìm hiểu và đánh giá nhận thức của phụ huynh học sinh và giáo viên về kiến thức cũng như kỹ năng hỗ trợ xử lý tình huống khi nghi ngờ và phát hiện con em mình sử dụng chất gây nghiện. Kết quả, 32,5% phụ huynh học sinh và giáo viên không biết về các loại ma túy và tác hại của các loại ma túy; 29,5% có hiểu biết một chút; 25% biết khá rõ và 13% biết rõ về ma túy. 

Tuy nhiên, phần lớn kiến thức mà phụ huynh và giáo viên hiểu về ma túy mới chỉ dừng lại ở việc ma túy là chất gây nghiện, có tác động tiêu cực đến người sử dụng. Để hiểu và nhận diện đó là loại ma túy nào và tác hại ra sao, gây hậu quả thế nào với người sử dụng thì hầu như chưa nắm vững. Bên cạnh đó, kỹ năng nhận diện và xử lý khi nghi ngờ con em mình có dấu hiệu sử dụng ma túy, cũng chiếm tỷ lệ rất thấp.

Trong các cuộc khảo sát của Viện PSD với hơn 5.000 cha mẹ, có tới 68,7% cha mẹ không biết đến những loại ma túy trá hình nguy hiểm trong các thực phẩm đồ ăn, nước uống đã và đang xâm nhập, tấn công vào học sinh, sinh viên. Cho thấy, họ chưa có nhận biết đúng và đầy đủ về ma túy cũng như các kỹ năng để phát hiện và ngăn ngừa con em mình sử dụng ma túy, nghiện ma túy.

Nhìn từ những số liệu trên có thể thấy, vấn đề đáng lo ngại đó là rất nhiều các em học sinh, phụ huynh, giáo viên đều có “lỗ lổng” trong mặt nhận thức về ma túy. Nếu kéo dài, những “lỗ hổng” này sẽ ngày càng lan rộng và tạo nên một cái hố sâu không thể nào san lấp. Do đó, vấn đề cấp thiết được đặt ra lúc này đó là phải cung cấp, bổ sung cho cộng đồng những kiến thức, kỹ năng chính xác và đầy đủ về ma túy. Một bộ tài liệu chính thống về phòng, chống ma túy có lẽ sẽ là giải pháp căn cơ và hữu ích nhất lúc này.

Luôn trăn trở, day dứt về vấn nạn ma túy học đường, muốn chung tay cùng cộng đồng bảo vệ thế hệ trẻ, bảo vệ các em học sinh - những mầm non tương lai của đất nước trước hiểm họa ma túy, trong nhiều năm qua Viện PSD đã sưu tầm, tham khảo từ các tài liệu nước ngoài như của Úc, Mỹ; cũng như các tài liệu phòng, chống ma túy dành cho học sinh trong nước nói chung. Tuy nhiên, kết quả cho thấy chưa có tài liệu nào hệ thống đầy đủ các kiến thức cơ bản về ma túy, cung cấp các kiến thức cơ bản và các kỹ năng để hỗ trợ học sinh, cha mẹ học sinh, giáo viên… trong việc ngăn ngừa hành vi sử dụng ma túy học đường. 

Chính vì thế, Viện PSD đã tiến hành nghiên cứu, phát triển và biên soạn bộ tài liệu “Kỹ năng phòng, chống ma túy”. Sau 5 năm “thai nghén”, bộ sách đã chính thức ra đời, đáp ứng được mong mỏi bấy lâu nay của cả cộng đồng và sẵn sàng đồng hành cùng các bạn học sinh, các giáo viên, phụ huynh tham gia vào cuộc chiến chống ma túy học đường nói riêng và ma túy nói chung.

Về cơ bản, bộ tài liệu đã được hoàn thiện và bảo vệ thành công  trước hội đồng thẩm định của Bộ Giáo dục và Đào tạo với sự tham gia của nhiều nhà khoa học và quản lý giáo dục. Với cấp độ tăng dần về kiến thức, thông tin, bộ tài liệu được đánh giá như một bộ công cụ, giải pháp hữu hiệu, căn cơ nhất để nâng cao nhận thức và trang bị các kỹ năng giúp bảo vệ thế hệ trẻ trước hiểm hoạ ma túy.

Ngay sau khi được giới thiệu tại hội nghị triển khai các nhiệm vụ phòng, chống HIV/AIDS, ma túy, mại dâm trong trường học và hưởng ứng Tháng hành động phòng, chống ma túy năm 2021 do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ngày 22/6, bộ tài liệu “Kỹ năng phòng, chống ma túy” đã thu hút đông đảo sự quan tâm của cộng đồng.