Gia Lai: Phát triển vùng nguyên liệu mía 40.000 ha theo hướng kinh tế tuần hoàn xanh

Đột phá từ tư duy kinh tế tuần hoàn xanh

Theo định hướng giai đoạn 2026–2030, vùng nguyên liệu mía của Nhà máy Đường An Khê không chỉ mở rộng về quy mô mà còn tập trung nâng cao giá trị gia tăng trên từng đơn vị diện tích. Đứng trước mục tiêu nâng công suất chế biến của Nhà máy Đường An Khê lên 25.000 tấn mía/ngày, bài toán nguồn cung khoảng 3 triệu tấn mía/năm đòi hỏi một tư duy quản trị hoàn toàn mới: lấy kinh tế tuần hoàn làm cốt lõi.

Mô hình tuần hoàn được thiết lập theo chuỗi giá trị khép kín "Mía → Đường → Điện sinh khối → Phân hữu cơ → Vùng nguyên liệu → Mía". Tại đây, toàn bộ phụ phẩm từ quá trình chế biến đều được tận dụng tối đa nhằm tạo ra nguồn giá trị mới, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Trong đó, bã mía được chuyển toàn bộ sang Nhà máy Điện sinh khối An Khê để phát điện và cung cấp hơi, vừa đáp ứng năng lượng nội bộ vừa phát lên lưới điện quốc gia, giảm thiểu việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Mật rỉ cung cấp cho các ngành sản xuất thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và sẵn sàng làm nguyên liệu đầu vào cho dự án nhiên liệu sinh học Ethanol trong lộ trình xanh hóa của doanh nghiệp.

Bã bùn và tro lò hơi được tận dụng 100% để đầu tư Nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ, hữu cơ khoáng và phân vi sinh ngay tại An Khê. Nguồn phân bón này quay trở lại phục vụ trực tiếp cho đồng ruộng, giúp giảm 20–30% lượng phân bón hóa học, tăng hàm lượng mùn và cải tạo độ phì nhiêu cho đất.

Chia sẻ về định hướng chiến lược này, ông Nguyễn Xuân Phước - Phó Giám đốc phụ trách Nhà máy Đường An Khê cho biết: “Việc chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp nhà máy tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm, quan trọng hơn là hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh bền vững. Từng kg phụ phẩm như bã mía, bã bùn hay tro lò đều trở thành nguồn nguyên liệu đầu vào hữu ích, tái sinh phục vụ chính đồng ruộng. Chúng tôi cam kết đồng hành cùng địa phương để vừa hoàn thành mục tiêu nâng công suất chế biến lên 25.000 tấn mía/ngày, vừa gìn giữ tài nguyên đất và giảm thiểu tác động đến môi trường”.

Hiện đại hóa vùng nguyên liệu 40.000 ha

Để đảm bảo nguồn nguyên liệu “chín, tươi, sạch” hoạt động tối thiểu 120 ngày ép thực tế mỗi vụ, kế hoạch phát triển diện tích được lộ trình hóa cụ thể: vụ 2025 – 2026 đạt 35.600 ha, năng suất 69 tấn/ha; vụ 2026 – 2027 đạt 36.500 ha, năng suất 72 tấn/ha; vụ 2027 – 2028 đạt 38.000 ha, năng suất 75 tấn/ha; vụ 2028 – 2029 đạt 39.000 ha, năng suất 76 tấn/ha; vụ 2029 – 2030 đạt 40.000 ha, năng suất 77 tấn/ha và duy trì ổn định quy mô này.

Song song với mở rộng diện tích, giải pháp đột phá nằm ở khâu cơ giới hóa và thâm canh hạ giá thành. Với lợi thế từ Xí nghiệp Cơ giới An Khê sở hữu hơn 350 máy nông nghiệp công suất lớn, nhà máy đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch. Tỷ lệ cơ giới hóa phấn đấu tăng 10–15% mỗi năm.

Trong khâu canh tác, việc đưa các giống mía mới năng suất cao, chữ đường (CCS) tốt như KK3, U Thông 11 vào sản xuất được kết hợp chặt chẽ với quy trình kỹ thuật tiến bộ: cày sâu 35–40 cm phá tầng đế cày, bón phân cân đối "đủ đạm đầu vụ – tăng kali cuối vụ", quản lý nước tưới hợp lý và ngừng tưới 20–30 ngày trước thu hoạch để tích lũy đường tối đa. Đặc biệt, việc mở rộng thu hoạch bằng máy băm nhỏ lá rải làm thảm phủ giúp giữ ẩm, chống xói mòn và hạn chế tối đa tập quán đốt đồng gây ô nhiễm.

Bền vững nhờ liên kết "4 nhà" chặt chẽ

Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị là mắt xích quan trọng để đảm bảo lợi ích hài hòa giữa doanh nghiệp và nông dân. Mô hình liên kết được vận hành thông qua trục kết nối: Nhà máy đường An Khê ⇄ Hợp tác xã/Tổ hợp tác ⇄ Hộ trồng mía ⇄ UBND xã phối hợp quản lý.

Nhà máy Đường An Khê đầu tư vốn (mía cơ giới hóa trồng tơ 34,5 triệu đồng/ha; trồng đại trà 24,5 triệu đồng/ha; chăm sóc mía gốc 15,5 triệu đồng/ha), chuyển giao kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm và số hóa quản lý vùng trồng.

HTX/Tổ hợp tác đại diện ký hợp đồng, điều phối vật tư, quản lý lịch thu hoạch, giám sát thực hiện cam kết và ngăn chặn tình trạng bán mía ra ngoài. Hộ trồng mía tuân thủ quy trình kỹ thuật, sử dụng vốn đúng mục đích, giao toàn bộ sản lượng cho nhà máy theo lịch điều phối. UBND cấp xã tuyên truyền vận động, rà soát quỹ đất, xác nhận thông tin đất đai, hỗ trợ củng cố HTX và giải quyết vướng mắc phát sinh.

Nhằm tối ưu hóa vận chuyển và chế biến, nhà máy ứng dụng công nghệ chuyển đổi số, lập bản đồ số vùng trồng để quản lý chi tiết từng thửa đất. Đội xe vận chuyển được điều phối thông minh theo công suất ép, đảm bảo thời gian từ lúc chặt đến khi đưa vào lò ép không quá 24 giờ, giữ trọn độ tươi và chữ đường của mía.

Đánh giá về sự gắn kết giữa nhà máy và bà con nông dân, ông Nguyễn Xuân Phước nhấn mạnh: “Người trồng mía chính là gốc rễ cho sự phát triển của nhà máy. Bằng việc ứng dụng công nghệ số hóa vùng trồng và duy trì chính sách đầu tư vốn, hỗ trợ kỹ thuật bài bản, chúng tôi nỗ lực giúp bà con yên tâm thâm canh, hạ giá thành sản xuất. Mối liên kết '4 nhà' bền chặt không chỉ giúp nhà máy chủ động nguồn nguyên liệu chất lượng cao trong vòng 24 giờ từ khi thu hoạch, mà còn bảo đảm thu nhập ổn định và gia tăng đời sống cho hàng ngàn hộ dân vùng Đông Gia Lai”.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp về hạ tầng kỹ thuật, công nghệ chế biến và liên kết chuỗi, ngành mía đường An Khê hướng tới mục tiêu tăng trưởng doanh thu và giá trị sản xuất tối thiểu 10%/năm. Đây không chỉ là bước chuẩn bị vững chắc cho dự án nâng công suất nhà máy lên 25.000 tấn/ngày mà còn tạo động lực phát triển kinh tế xanh, nâng cao thu nhập cho người dân vùng Đông Gia Lai.

Nhà máy Đường An Khê, Công ty CP Đường Quảng Ngãi hiện đang trình phê duyệt Dự án Nhà máy Ethanol An Khê tại Gia Lai với tổng vốn đầu tư khoảng 1.742 tỉ đồng. Theo chiến lược kinh tế tuần hoàn xanh và cơ giới hóa đồng bộ, nhà máy đạt công suất 200.000 lít/ngày, sản xuất linh hoạt ethanol thực phẩm và nhiên liệu từ mật rỉ vùng mía Tây Nguyên. Dự án tối ưu hiệu quả nhờ thu hồi phụ phẩm CO2 lỏng và nấm men sấy khô.

Khi vận hành 100% công suất, nhà máy cung ứng 60 triệu lít ethanol nhiên liệu/năm. Lộ trình sản lượng dự kiến: 51 triệu lít năm 2028 (hoạt động từ quý 1/2028), 57 triệu lít (2032-2035) và 60 triệu lít/năm từ năm 2036.

Đơn vị kiến nghị UBND tỉnh Gia Lai sớm chấp thuận chủ trương đầu tư và đưa dự án vào danh mục năng lượng xanh trọng điểm để ưu tiên hỗ trợ thủ tục.