Kỳ 3: Giữ gì, đổi gì - Tết trong bối cảnh kinh tế hiện đại

Nếu nhìn lại một cách toàn diện, có thể thấy Tết Việt chưa bao giờ đứng yên. Từ một lễ hội nông nghiệp gắn với mùa vụ, Tết đã trở thành không gian văn hóa - xã hội rộng lớn, bao trùm nhiều mặt của đời sống. Trong bối cảnh hiện đại, khi điều kiện sống thay đổi nhanh chóng, Tết tiếp tục chuyển hóa để tồn tại.

Vấn đề không nằm ở việc Tết “nhạt” hay “đậm”, mà ở chỗ con người có còn nhận diện đúng giá trị cốt lõi của Tết hay không.

Những giá trị không thể thay thế

Dù hình thức đón Tết có thay đổi, nhiều khảo sát xã hội cho thấy người Việt vẫn coi Tết là thời điểm quan trọng nhất để sum họp gia đình. Việc thờ cúng tổ tiên, chúc Tết người lớn tuổi, gặp gỡ họ hàng vẫn là những trụ cột khó thay thế.

Tết, trong ý nghĩa sâu xa nhất, là khoảng thời gian con người tạm dừng guồng quay mưu sinh để quay về với các mối quan hệ nền tảng. Khi xã hội càng phát triển, nhu cầu này không giảm đi mà còn trở nên rõ nét hơn.

Ông Nguyễn Văn Chương, xã Vĩnh Thanh, Hà Nội chi sẻ: “Tết không mất giá trị vì thay đổi hình thức. Nó chỉ mất giá trị khi con người không còn hiểu vì sao mình cần Tết”.

Một trong những thách thức lớn của Tết hiện đại là nguy cơ biến Tết thành gánh nặng. Áp lực chi tiêu, biếu xén, hình thức lễ nghi đôi khi khiến Tết trở nên mệt mỏi, đặc biệt với người lao động thu nhập thấp.

Việc giữ Tết theo lối “phải đủ”, “phải giống xưa” trong khi điều kiện sống đã thay đổi có thể tạo ra sự lệch pha giữa truyền thống và thực tế. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt hơn, tập trung vào giá trị thay vì hình thức.

Anh Phạm Văn Hữu, đang làm việc tại khu công nghiệp ở Bình Dương chia sẻ: “Tết vui nhất là được nghỉ và về với gia đình. Những khoản chi tiêu quá nhiều đôi khi làm Tết trở thành áp lực”.

Giữ Tết không đồng nghĩa với việc giữ nguyên mọi phong tục. Trong bối cảnh hiện đại, nhiều nghi lễ có thể được giản lược, nhưng ý nghĩa cần được giải thích và truyền đạt. Các hoạt động giáo dục trải nghiệm Tết tại trường học, bảo tàng, làng nghề đang cho thấy hiệu quả tích cực. Khi thế hệ trẻ hiểu vì sao có bánh chưng, vì sao thờ cúng tổ tiên, vì sao có những kiêng kỵ đầu năm, họ sẽ chủ động giữ lại những giá trị phù hợp.

Em Nguyễn Linh Nhi, sinh viên trường ĐH Kinh tế chia sẻ: “Khi hiểu ý nghĩa của Tết, mình thấy việc giữ hay thay đổi không còn là mâu thuẫn, mà là lựa chọn có ý thức”.

Tết và cơ hội cho doanh nghiệp nông thôn

Trong bối cảnh kinh tế thị trường, Tết không chỉ là không gian văn hóa mà còn là “mùa cao điểm” của nhiều ngành nghề, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Các sản phẩm gắn với Tết như thực phẩm truyền thống, quà biếu, sản phẩm làng nghề, dịch vụ du lịch nông thôn đang có nhiều cơ hội phát triển. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là làm thế nào để phát triển kinh tế Tết mà không làm mất đi giá trị văn hóa.

Nhiều làng nghề truyền thống như gói bánh chưng, làm mứt, sản xuất đồ thủ công phục vụ Tết đang đứng trước cơ hội xây dựng thương hiệu. Khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện sản phẩm, yếu tố văn hóa trở thành lợi thế cạnh tranh.

Bà Đặng Thị Thảo ở thôn Tranh Khúc, xã Nam Phù cho biết: “Khách hàng không chỉ mua bánh, họ hỏi về cách làm, nguồn gốc, ý nghĩa. Nếu làm nghiêm túc, Tết có thể là mùa kinh doanh bền vững”.

Việc chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng, kể câu chuyện văn hóa đúng cách giúp sản phẩm Tết không chỉ bán trong một mùa, mà còn tạo nền tảng phát triển dài hạn cho doanh nghiệp nông thôn.

Bên cạnh sản phẩm vật chất, du lịch trải nghiệm Tết tại nông thôn đang mở ra hướng đi mới. Các mô hình cho du khách tham gia gói bánh chưng, dọn dẹp nhà cửa, đón giao thừa theo phong tục truyền thống vừa tạo sinh kế, vừa góp phần bảo tồn văn hóa.

Bà Nguyễn Thị Thanh Hằng - Chủ trang trại Vạn An - Hải Đăng, xã Thanh Trì nhận xét: “Du khách, đặc biệt là người trẻ, rất muốn hiểu Tết truyền thống. Nếu tổ chức tốt, đây vừa là cơ hội kinh tế, vừa là cách giữ văn hóa”.

Giữ Tết trong bối cảnh hiện đại không phải là chọn giữa truyền thống và đổi mới, mà là tìm cách dung hòa. Điều cần giữ là giá trị cốt lõi: sum họp, tri ân, khởi đầu. Điều có thể đổi là hình thức tổ chức, cách tiêu dùng, phương thức sản xuất. Đối với doanh nghiệp nông thôn, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Khi Tết được nhìn như một hệ giá trị văn hóa chứ không chỉ là mùa tiêu thụ, kinh tế và văn hóa có thể hỗ trợ lẫn nhau.

Tết Việt đang đi qua một giai đoạn chuyển hóa sâu sắc. Nó không mất đi, mà đang tồn tại trong một bối cảnh mới. Sự tồn tại ấy phụ thuộc vào khả năng hiểu đúng, giữ đúng của mỗi cá nhân, cộng đồng và doanh nghiệp. Trong dòng chảy hiện đại, Tết không còn đứng ngoài kinh tế, cũng không bị hòa tan vào thị trường. Nếu được định hướng đúng, Tết có thể tiếp tục là điểm tựa văn hóa - tinh thần, đồng thời trở thành động lực phát triển bền vững cho nông thôn Việt Nam.

https://doanhnghiepthuonghieu.vn/ky-1-tet-tu-nen-van-minh-lua-nuoc-hinh-thanh-mot-he-gia-tri-van-hoa1-p67909.html

https://doanhnghiepthuonghieu.vn/ky-2-khi-dieu-kien-song-thay-doi-tet-buoc-vao-khong-gian-moi1-p67910.html