Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng kinh tế mới

Phát biểu tại diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA), Tổng biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu lớn về tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, bảo đảm an ninh năng lượng và hướng tới phát triển bền vững. Mục tiêu trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 và cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. 

"Để hiện thực hóa những mục tiêu này, năng lượng không chỉ là điều kiện thiết yếu cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội mà còn là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và dư địa phát triển của nền kinh tế", TS. Thiện nhấn mạnh. 

Theo Chủ tịch VCEA, phát triển năng lượng sạch không còn đơn thuần là xu hướng của tương lai mà đã trở thành yêu cầu quan trọng của quá trình phát triển hiện nay. Năng lượng sạch góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm cường độ phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu được phát triển đồng bộ và khai thác hiệu quả, năng lượng sạch có thể mở ra cơ hội đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ, hình thành các ngành công nghiệp mới và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi tầm nhìn dài hạn và sự phối hợp giữa các lĩnh vực. Việt Nam phải đồng thời bảo đảm cung ứng năng lượng đầy đủ, ổn định với chi phí hợp lý cho nền kinh tế đang phát triển nhanh; chuyển dịch cơ cấu nguồn năng lượng theo hướng sạch hơn; nâng cấp hạ tầng, đổi mới công nghệ và huy động nguồn lực đầu tư.

Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện định hướng, cơ chế, chính sách phát triển năng lượng, trong đó có điều chỉnh Quy hoạch điện VIII và ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Cùng với đó, tiềm năng phát triển năng lượng sạch của Việt Nam còn lớn, từ điện mặt trời, điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi đến sinh khối và các nguồn năng lượng mới.

TS. Mai Duy Thiện cho rằng, năng lượng sạch không chỉ là trách nhiệm của ngành điện hay các nhà đầu tư năng lượng mà còn liên quan trực tiếp đến chiến lược phát triển công nghiệp, thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng hội nhập kinh tế của Việt Nam. 

"Từ thực tiễn đó, chúng ta cần chuyển mạnh từ tư duy nhìn nhận năng lượng như một lĩnh vực riêng biệt sang cách tiếp cận coi đây là cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tăng trưởng mới", TS. Thiện nhấn mạnh.

Theo đó, hệ sinh thái này cần có sự liên kết giữa chính sách, khoa học, công nghệ, hạ tầng, tài chính, thị trường và nhu cầu ứng dụng năng lượng của doanh nghiệp. Việc kết nối hiệu quả các yếu tố này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng sạch, bảo đảm an ninh năng lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. 

Điều dẫn chương trình diễn đàn. Từ góc độ kinh tế, TS. Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đề cập mối liên hệ giữa năng lượng với khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động địa chính trị. Theo TS. Thành, năng lượng, vốn và dữ liệu là những yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng; bảo đảm an ninh năng lượng cần đi cùng nâng cao tính tự chủ và năng lực phát triển. 

Tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đáp ứng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Cùng với đó, quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đặt ra áp lực lớn hơn đối với nhu cầu năng lượng, đồng thời đòi hỏi hoạt động sản xuất, thương mại và đầu tư chuyển đổi theo hướng xanh hơn. 

Theo bà Thu Huyền, nhu cầu tiêu thụ năng lượng của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng nhanh trong những thập kỷ tới. Nhu cầu năng lượng cuối cùng đến năm 2030 dự kiến đạt khoảng 110-122 triệu tấn dầu quy đổi và đến năm 2050 tăng lên khoảng 186-207 triệu tấn dầu quy đổi.

Trước xu hướng này, định hướng phát triển năng lượng cần kết hợp bảo đảm an ninh năng lượng, mở rộng năng lượng tái tạo, nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện và thúc đẩy giảm phát thải trong công nghiệp thông qua sử dụng năng lượng hiệu quả, điện khí hóa và ứng dụng công nghệ phát thải thấp. 

PGS.TS Phạm Hoàng Lương, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA cho rằng, Việt Nam đang đối mặt với áp lực kép về năng lượng: Vừa phải đáp ứng nhu cầu phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, vừa phải bảo đảm nguồn năng lượng ngày càng sạch hơn. Trong bối cảnh đó, hydrogen sạch có tiềm năng phục vụ các ngành công nghiệp khó giảm phát thải. Tuy nhiên, việc phát triển nguồn năng lượng này tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức, từ chi phí sản xuất đến hạ tầng lưu trữ, vận chuyển và thị trường tiêu thụ. Việc tháo gỡ những rào cản này là điều kiện để đưa hydrogen sạch từ nghiên cứu, thí điểm vào ứng dụng thực tế.

Trong khuôn khổ diễn đàn, phiên tọa đàm với chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn phát triển nguồn lực và hoàn thiện thị trường thúc đẩy chuyển dịch năng lượng sạch tại Việt Nam" tập trung trao đổi về khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp huy động nguồn lực, hoàn thiện cơ chế, chính sách, phát triển thị trường năng lượng.

Các ý kiến tại tọa đàm nhấn mạnh yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia và hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường năng lượng theo hướng minh bạch, cạnh tranh, hiệu quả. Việc tạo lập môi trường đầu tư ổn định, nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tài chính được đặt ra như những nội dung cần quan tâm nhằm thúc đẩy chuyển dịch năng lượng sạch tại Việt Nam.