Sinh viên làm thêm buổi tối: “Góc khuất phía sau những cuốc xe đêm”

20h30, dòng người trên các tuyến phố tại Hà Nội vẫn tấp nập. Trước cổng một khu dân cư đông đúc, N., sinh viên năm nhất của một trường đại học trên địa bàn thành phố dừng xe bên lề đường để kiểm tra điện thoại trước khi nhận chuyến xe mới.

Cô kéo lại khẩu trang, chỉnh chiếc áo khoác rồi nhanh chóng hòa vào dòng phương tiện giữa phố đêm. Ban ngày lên giảng đường, tối đến chạy xe công nghệ đã trở thành nhịp sống quen thuộc kéo dài nhiều tháng qua của cô gái trẻ.

Bài toán kinh tế và chiếc bẫy "mưu sinh ngắn hạn"

Một ngày của nữ sinh này bắt đầu từ sáng sớm với những tiết học trên giảng đường. Sau giờ học, cô tranh thủ làm bài tập, nghỉ ngơi trong thời gian ngắn rồi tiếp tục công việc vào buổi tối. Với nhiều sinh viên xa nhà, áp lực chi phí sinh hoạt đè nặng khiến họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự quăng mình ra đường để lo tiền thuê trọ, sinh hoạt và giảm bớt gánh nặng cho gia đình.

Thực tế, ngày càng có nhiều nữ sinh chấp nhận dấn thân vào công việc chạy xe ôm, ship hàng công nghệ – một nghề vốn mặc định dành cho nam giới. Sự dịch chuyển này hoàn toàn không phải sở thích, mà là lời giải cho bài toán áp lực chi phí kinh tế tại thủ đô. Trước khi gắn bó với tay lái, N. từng làm qua nhiều công việc quen thuộc khác như chạy bàn, phụ bán hàng. Nhưng mức thu nhập ở đó rất bèo bọt, chỉ dao động từ 20.000 đến 25.000 đồng một tiếng. Số tiền ấy, kèm theo hàng tá chi phí tiền ăn, tiền ở đắt đỏ nơi thành phố lớn khiến cô không thể xoay xở nổi.

Theo các khảo sát xã hội học về đời sống sinh viên, xu hướng lao động tự do như chạy xe công nghệ, giao hàng đang thu hút gần 40% sinh viên làm thêm vì tính linh hoạt và thu nhập tức thì. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo đây là cái bẫy "mưu sinh ngắn hạn". Việc kiếm tiền dễ dàng bằng lao động phổ thông lao lực ở độ tuổi đôi mươi có thể làm lu mờ mục tiêu dài hạn là tích lũy kiến thức chuyên môn cho tương lai.

Bóng tối ngõ sâu và những "cuốc xe" cân não

Tuy nhiên, mức thu nhập "nhỉnh" hơn ấy phải đánh đổi bằng những rủi ro tỷ lệ thuận. Sau 22h, lượng phương tiện trên đường bắt đầu thưa dần. Những tuyến phố đông đúc ban ngày trở nên yên tĩnh hơn, đặc biệt tại các khu vực nằm sâu trong ngõ nhỏ hoặc thiếu ánh sáng. Đó cũng là thời điểm những nguy cơ khó lường của công việc bắt đầu hiện rõ hơn.

N. cho biết cô từng nhiều lần phải chở khách vào những đoạn đường vắng hoặc di chuyển tới các khu vực xa lạ giữa đêm muộn. Với những sinh viên nữ phải di chuyển một mình trong đêm, cảm giác bất an đôi khi đến từ chính sự im lặng của phố khuya, những con ngõ thiếu ánh sáng hoặc tâm lý phải liên tục dè chừng trong suốt hành trình. Ranh giới giữa mưu sinh lương thiện và hiểm nguy đối với một cô gái trẻ độc hành trong đêm có khi chỉ cách nhau đúng một cái vặn ga.

N. chia sẻ cô không bao giờ quên một cuốc xe định mệnh hướng về một khu vực hoang vắng ngoại ô vào một đêm hè oi bức. Vị khách nam ngồi phía sau nồng nặc mùi rượu, liên tục có những chuyển động bất thường, cố tình áp sát và phả hơi men nóng hổi, nồng nặc vào gáy cô kèm những lời cợt nhả trơ trẽn:

“Sinh viên đi chạy xe giờ này làm gì cho khổ em, tí anh bù thêm tiền rồi đi chỗ khác chơi với anh”.

Lúc ấy, sống lưng N. lạnh toát dù mồ hôi đang chảy ròng ròng trên trán, hai chân run lẩy bẩy không vững trên bàn đạp số. Giữa đoạn đường tối tăm không một bóng người, cô vừa ghì chặt tay lái, vừa nhìn trằm trằm vào gương chiếu hậu đề phòng, miệng giả vờ bật loa ngoài điện thoại nói lớn: “Alo anh hả, em đang chở khách sắp tới chốt trực rồi, anh ra đón em nhé!”. Chỉ khi gã đàn ông phía sau im lặng chùn tay, cô mới thoát khỏi một kịch bản kinh hoàng mà bản thân không dám nghĩ tới.

Không ít lần, khách hàng bất ngờ thay đổi điểm đến vào phút cuối hoặc gặp những vị khách say xỉn liên tục nói lớn tiếng khiến nữ sinh này rơi vào trạng thái căng thẳng. Để tự bảo vệ, cô phải chủ động thay đổi lộ trình, dừng lại tại cửa hàng tiện lợi hoặc gọi điện cho bạn bè khi đi qua những khu vực quá vắng để cảm thấy an toàn hơn. Sau nhiều lần gặp tình huống bất an, cô gái trẻ buộc phải thay đổi thói quen, hạn chế nhận những cuốc xe quá xa sau đêm muộn. Đằng sau công việc tưởng chừng bình thường là áp lực tâm lý kéo dài mà không phải ai cũng dễ dàng nhìn thấy.

Kiệt quệ thể xác và những đổ vỡ phía sau tay lái

Ca làm việc của N. thường chỉ thực sự khép lại vào lúc rạng sáng, khi thành phố đã hoàn toàn chìm vào tĩnh lặng. Bước vào căn phòng trọ chật hẹp rộng chưa đầy 15 mét vuông nằm sâu trong ngõ nhỏ, ngột ngạt như một lò bánh mì, việc đầu tiên cô làm không phải là bật quạt, mà là quỵ xuống cạnh sàn nhà, lột phăng chiếc áo khoác đồng phục đẫm mồ hôi sực nức mùi khói bụi. Đôi bàn tay ghì chặt tay lái suốt nhiều tiếng đồng hồ dưới cái nóng hầm hập phả lên từ mặt đường nhựa đã mỏi nhừ, các khớp ngón tay tê dại, rộp da vì cọ xát liên tục.

N. bảo, cái đáng sợ nhất của việc "lấy đêm làm ngày" không phải là những vết thâm quầng hằn sâu trên bọng mắt, mà là sự lệch nhịp hoàn toàn với thế giới xung quanh. Khi cả xóm trọ chìm vào giấc ngủ, cô độc hành cùng tiếng còi xe đơn điệu. Khi bạn bè rục rịch chuẩn bị sách vở cho ca học sáng, N. mới lảo đảo chìm vào giấc ngủ chập chờn, ngột ngạt và đầy ác mộng về những cú va chạm giao thông trên đường vắng.

Cái giá phải trả cho công việc này, trớ trêu thay, lại đánh thẳng vào thứ mà cô đang cố sức bảo vệ: tương lai và tình cảm cá nhân. Sự mệt mỏi tích tụ từ những đêm trắng khiến kết quả học tập của nữ sinh từng có bảng điểm khá nay tụt dốc không phanh. Những buổi lên lớp lúc 7 giờ sáng biến thành cực hình khi N. chỉ có thể gục đầu xuống bàn ngủ bù, trí óc mụ mị không thể tiếp thu bài giảng dưới cái nóng hầm hập của giảng đường ngày hè. Nhiều môn học cốt lõi bị cảnh báo học vụ, buộc cô phải đối mặt với nguy cơ học lại, thi lại dồn dập.

Đau xót hơn, mối tình đầu của cô với một người bạn cùng khóa cũng đổ sụp ngay trong một đêm giông bão ngày hè, khi đối phương không thể chấp nhận việc bạn gái mình cứ 1-2 giờ sáng vẫn lang thang ngoài đường với đủ hạng người trong xã hội. Đêm hôm đó, N. vừa vặn ga chạy xe vừa khóc, nước mắt chát đắng chảy tràn vào chiếc khẩu trang ẩm ướt mồ hôi. Cô đang phải bòn rút chính tương lai dài hạn của mình để đổi lấy những đồng tiền trang trải ngắn hạn trước mắt. “Có lẽ mình đang đánh đổi sự an toàn để có tiền tiếp tục việc học”, N. nghẹn ngào.

Khi thành phố dần chìm vào yên tĩnh về đêm, những chuyến xe của sinh viên làm thêm vẫn tiếp tục lăn bánh trên các tuyến đường. Việc tự lập là đáng trân trọng, nhưng khi những chuyến xe đêm bắt đầu bào mòn thể xác, tàn phá tinh thần và đe dọa trực tiếp đến con đường học vấn, đó là một tín hiệu báo động đỏ.

Mỗi bài học trên giảng đường đều phải trả bằng học phí, nhưng bài học từ màn đêm mưu sinh của các nữ sinh đôi khi phải đánh đổi bằng cả sự an toàn và danh dự của bản thân. Đã đến lúc cần có sự định hướng, nâng đỡ thiết thực hơn từ gia đình và nhà trường, để hành trình bước vào đời của những người trẻ không phải nhuốm những gam màu quá u tối và chát đắng.