Xuất khẩu nông sản Việt ảnh hưởng lớn từ xung đột Trung Đông

Cao su chịu tác động rõ rệt nhất

Theo báo cáo thị trường nông, lâm, thủy sản của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tác động tới xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu qua ba kênh: giá năng lượng tăng, chi phí logistics và bảo hiểm vận tải gia tăng, cùng sự thay đổi nhu cầu tại một số thị trường tiêu thụ.

Trong số các ngành hàng nông sản, cao su được đánh giá là lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp và rõ rệt nhất.

Xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu thô thế giới tăng mạnh, kéo theo chi phí vận tải và chi phí sản xuất tăng lên. Điều này tác động trực tiếp tới thị trường cao su bởi cao su tổng hợp – nguyên liệu quan trọng trong sản xuất lốp xe – được sản xuất từ dầu mỏ.

Khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất cao su tổng hợp cũng tăng theo, khiến nhiều nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên nhiều hơn. Diễn biến này có thể hỗ trợ giá cao su tự nhiên trên thị trường quốc tế.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 281.000 tấn cao su, đạt hơn 503 triệu USD. Lượng xuất khẩu tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước, nhưng kim ngạch giảm do giá bình quân thấp hơn.

Tuy nhiên, Cục Xuất nhập khẩu lưu ý rằng nếu xung đột kéo dài và kéo theo suy giảm kinh tế toàn cầu, nhu cầu đối với các sản phẩm công nghiệp như lốp xe có thể giảm, qua đó tác động ngược trở lại tới thị trường cao su.

Chuỗi cung ứng chè toàn cầu chịu áp lực

Đối với mặt hàng chè, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt với chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt là chi phí vận chuyển và bảo hiểm.

Pakistan và Iran hiện là hai thị trường tiêu thụ lớn nhất của chè Kenya – quốc gia xuất khẩu chè lớn nhất thế giới. Trong bối cảnh xung đột leo thang, chi phí vận chuyển và bảo hiểm gia tăng khiến hoạt động xuất khẩu chè của Kenya gặp nhiều khó khăn.

Nhiều hãng hàng không và công ty vận tải đã tạm ngừng một số dịch vụ trong khu vực, trong khi một số công ty bảo hiểm hàng hải thu hẹp phạm vi bảo hiểm do rủi ro chiến tranh.

Bên cạnh đó, việc đóng cửa một phần không phận và gián đoạn các tuyến vận tải cũng khiến hoạt động giao thương chậm lại, làm gia tăng nguy cơ tồn kho và gây áp lực lên giá chè trên thị trường quốc tế.

Đối với Việt Nam, trong tháng 2, xuất khẩu chè đạt 5.779 tấn, kim ngạch 10,27 triệu USD, giảm 53,4% về lượng và 50,8% về trị giá so với tháng 1, đồng thời giảm đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Dù vậy, tính chung hai tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu 18.169 tấn chè, đạt 31,15 triệu USD, tăng 4,8% về lượng và 10% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Nguy cơ xuất khẩu nông sản giảm hàng tỷ USD

Không chỉ cao su và chè, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác của Việt Nam như cà phê, gỗ và sản phẩm gỗ cũng có thể chịu ảnh hưởng từ biến động địa chính trị tại Trung Đông.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở việc nhiều tuyến vận tải biển quan trọng của thế giới đi qua khu vực Trung Đông và Biển Đỏ. Khi căng thẳng leo thang, các hãng tàu buộc phải điều chỉnh tuyến vận chuyển hoặc tăng phí bảo hiểm chiến tranh, khiến chi phí vận tải container tăng mạnh.

Nếu chi phí logistics tiếp tục leo thang, biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu có thể bị thu hẹp đáng kể.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, căng thẳng tại Trung Đông có thể tạo ra những rủi ro đáng kể đối với xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.

Cơ quan này cho biết đang xây dựng nhiều kịch bản ứng phó. Trong trường hợp xung đột kéo dài khoảng một tháng, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam có thể giảm khoảng 1 tỷ USD.

Nếu chiến sự kéo dài ba tháng, mức thiệt hại có thể tăng lên 3-3,5 tỷ USD, chủ yếu do chi phí logistics tăng mạnh và chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Ở kịch bản xấu nhất, nếu xung đột kéo dài tới một năm, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể giảm 7-8 tỷ USD.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguyên nhân chính không phải do Trung Đông là thị trường tiêu thụ quá lớn của nông sản Việt Nam, mà do xung đột làm gián đoạn các tuyến vận tải quốc tế và làm gia tăng chi phí thương mại đối với các thị trường lớn như châu Âu và Bắc Phi.

Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý cho rằng các doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động hơn trong việc đa dạng hóa thị trường, mở rộng tuyến vận tải và nâng cao khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng trước những biến động của thương mại toàn cầu./.