Xuất khẩu tôm hùm có thể chạm mốc 1 tỷ USD trong năm nay

Tôm hùm đang trở thành điểm sáng nổi bật trong bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam.

Theo số liệu được công bố tại hội thảo phát triển chuỗi giá trị tôm hùm tổ chức đầu tháng 8, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 584,6 triệu USD, tăng 44,3% so với cùng kỳ.

Con số này tương đương 10,1% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản và chiếm gần 25% giá trị xuất khẩu tôm của Việt Nam trong cùng giai đoạn.

Nếu duy trì được đà tăng, tôm hùm có thể sớm gia nhập nhóm nông, thủy sản xuất khẩu tỷ USD. Sau nửa đầu năm, ngành hàng này chỉ còn cách mốc 1 tỷ USD khoảng 415 triệu USD.

Trung Quốc mua gần như toàn bộ

Động lực tăng trưởng của tôm hùm Việt Nam chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc.

Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu tôm hùm sang thị trường này đạt khoảng 576 triệu USD, tăng 44,9% và chiếm tới 98,5% tổng kim ngạch của toàn ngành hàng.

Như vậy, cứ 100 USD thu được từ xuất khẩu tôm hùm thì hơn 98 USD đến từ Trung Quốc. Các thị trường còn lại như Hong Kong, Thái Lan, Mỹ và Đài Loan chỉ đóng góp tỷ trọng rất nhỏ.

Việt Nam có lợi thế nhờ vị trí địa lý gần Trung Quốc, thuận tiện cho vận chuyển tôm sống, rút ngắn thời gian giao hàng và giảm chi phí logistics. Tôm hùm xanh cỡ nhỏ và vừa cũng phù hợp với nhu cầu của hệ thống nhà hàng, đại lý và phân khúc khách hàng phổ thông hơn tại thị trường này.

Trong cơ cấu sản phẩm, tôm hùm xanh gần như chi phối tuyệt đối. Riêng nửa đầu năm, mặt hàng này mang về 573,6 triệu USD trong tổng số 576 triệu USD xuất khẩu sang Trung Quốc.

Diễn biến trên nối dài đà tăng mạnh từ năm 2025. Năm ngoái, xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam đạt mức kỷ lục khoảng 858 triệu USD; riêng thị trường Trung Quốc đóng góp 841,3 triệu USD.

Việt Nam đồng thời vươn lên trở thành nguồn cung tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc. Trong năm 2025, thị trường này nhập khoảng 69.800 tấn tôm hùm, trong đó Việt Nam cung cấp 24.100 tấn, tương đương 34,5%.

Tuy nhiên, việc một thị trường chiếm gần như toàn bộ đầu ra cũng khiến ngành hàng dễ bị tác động nếu Trung Quốc thay đổi chính sách nhập khẩu, siết tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc nhu cầu tiêu dùng suy giảm.

Nguồn giống là nút thắt lớn

Trái với tốc độ tăng nhanh của xuất khẩu, chuỗi cung ứng tôm hùm trong nước vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, đặc biệt ở khâu con giống.

Nhu cầu thả nuôi trên cả nước hiện vào khoảng 100–120 triệu con giống mỗi năm. Tuy nhiên, nguồn khai thác tự nhiên trong nước chỉ đáp ứng được khoảng 10%, phần còn lại chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu.

Trong khi đó, sản xuất giống nhân tạo mới đạt được kết quả ở quy mô nghiên cứu, chưa thể thương mại hóa và nhân rộng để đáp ứng nhu cầu của người nuôi.

Việc nguồn giống nhập khẩu chính ngạch bị gián đoạn trong nửa đầu năm đã đẩy giá tôm giống lên cao. Tôm hùm xanh giống có thời điểm được bán với giá 45.000–50.000 đồng mỗi con, còn tôm hùm bông khoảng 60.000–65.000 đồng.

Giá giống tăng làm đội chi phí đầu vào, đồng thời phát sinh nguy cơ mua bán và vận chuyển con giống không rõ nguồn gốc. Đây là rủi ro đáng kể khi các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu chặt chẽ về tính hợp pháp và khả năng truy xuất toàn bộ chuỗi sản xuất.

Đối với tôm hùm bông, yêu cầu chứng minh con giống có nguồn gốc từ thế hệ sinh sản thứ hai trong môi trường nuôi có kiểm soát vẫn là rào cản lớn. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến kim ngạch tôm hùm bông thấp hơn nhiều so với tôm hùm xanh dù có giá trị cao.

Vùng nuôi tăng nhanh, áp lực môi trường lớn dần

Hoạt động nuôi tôm hùm tập trung chủ yếu tại các tỉnh ven biển miền Trung, trong đó Khánh Hòa và Đắk Lắk chiếm hơn 95% tổng số lồng nuôi và sản lượng của cả nước.

Số lượng lồng nuôi tăng nhanh trong những năm gần đây. Riêng tại Khánh Hòa, quy mô đã tăng từ hơn 74.400 lồng năm 2023 lên trên 126.500 lồng vào năm 2025 và tiếp tục mở rộng trong nửa đầu năm nay.

Tăng trưởng quá nhanh trong khi hạ tầng vùng nuôi chưa theo kịp có thể gây ô nhiễm cục bộ, phát sinh dịch bệnh và làm tăng tỷ lệ hao hụt. Phương thức nuôi lồng bè truyền thống, mật độ cao và việc sử dụng thức ăn tươi sống cũng khiến chất lượng môi trường nước khó kiểm soát.

Theo cơ quan quản lý thủy sản, tỷ lệ hao hụt trong quá trình nuôi có thể lên tới 30–35%. Điều này làm tăng giá thành và khiến nguồn cung thiếu ổn định dù quy mô lồng nuôi liên tục được mở rộng.

Để xây dựng chuỗi giá trị bền vững, ngành tôm hùm cần chuẩn hóa vùng nuôi, cấp mã số cơ sở, kiểm soát mật độ lồng bè và chuyển dần sang thức ăn công nghiệp. Việc hoàn thiện quy trình sản xuất giống nhân tạo cũng có ý nghĩa quyết định nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu.

Mốc 1 tỷ USD không còn xa

Với 584,6 triệu USD đạt được sau 6 tháng, xuất khẩu tôm hùm chỉ cần mang về bình quân khoảng 69 triệu USD mỗi tháng trong phần còn lại của năm để chạm mốc 1 tỷ USD.

Mức này thấp hơn bình quân gần 97,5 triệu USD mỗi tháng trong nửa đầu năm. Vì vậy, xét theo tiến độ hiện tại, khả năng tôm hùm trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD ngay trong năm 2026 là tương đối rõ ràng.

Dù vậy, quy mô kim ngạch mới chỉ phản ánh một phần sức khỏe của ngành hàng. Phía sau mức tăng 44% vẫn là ba điểm nghẽn lớn: gần như phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc, thiếu chủ động về con giống và vùng nuôi phát triển nhanh hơn năng lực quản lý.

Do đó, cột mốc 1 tỷ USD nếu đạt được sẽ là bước tiến đáng chú ý, nhưng khả năng duy trì quy mô này lâu dài còn phụ thuộc vào việc chuẩn hóa chuỗi sản xuất, mở rộng thị trường và giảm mức độ phụ thuộc vào một đầu ra duy nhất.