Doanh nghiệp Việt tăng tốc chuyển mình, sẵn sàng “ra biển lớn”

Chiều 24/03/2026, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp 2026 với chủ đề “Doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu: Đổi mới để bứt phá”. Nhiều ý kiến tại sự kiện cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang phải thích ứng nhanh với các biến động mang tính hệ thống. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ nếu muốn duy trì tăng trưởng.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), cho rằng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt liên quan Mỹ, Israel và Iran, đang tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá xăng dầu và khí đốt biến động mạnh khiến chi phí logistics leo thang và làm suy giảm khả năng dự báo của doanh nghiệp. Với nền kinh tế có độ mở lớn, Việt Nam chịu ảnh hưởng trực tiếp, buộc doanh nghiệp phải đồng thời xử lý nhiều áp lực về chi phí, dòng tiền và thị trường.

Cùng quan điểm, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM, nhận định các kế hoạch kinh doanh dài hạn đang mất dần hiệu lực trong bối cảnh bất định. Chu kỳ điều chỉnh bị rút ngắn xuống chỉ còn vài tháng, thậm chí vài tuần, khiến rủi ro tài chính và địa chính trị gia tăng. Doanh nghiệp vì vậy phải chuyển sang trạng thái vận hành linh hoạt hơn, thích ứng theo biến động thị trường.

Ở góc độ ngành hàng, ông Phạm Văn Việt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Dệt may Thời trang TP.HCM, cho biết chi phí logistics tăng cao cùng giá nguyên vật liệu tăng từ 8–18% đang gây sức ép lớn. Thời gian giao hàng kéo dài gần gấp đôi buộc doanh nghiệp phải chia nhỏ đơn hàng, làm tăng tồn kho và ảnh hưởng tiêu cực đến dòng tiền. Điều này khiến hiệu quả sản xuất kinh doanh suy giảm rõ rệt.

Trong lĩnh vực thực phẩm, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực - Thực phẩm TP.HCM, cho biết doanh nghiệp đang trong trạng thái thận trọng cao khi không chắc các hợp đồng đã ký có thể thực hiện đầy đủ. Chi phí vận tải và bảo hiểm trên tuyến Trung Đông tăng mạnh nhưng đối tác chưa chia sẻ, khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Doanh nghiệp vì vậy phải gánh rủi ro kép khi chi phí tăng nhưng không thể điều chỉnh điều khoản thương mại.

Trước áp lực đó, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số được xác định là hướng đi tất yếu, song đòi hỏi nguồn lực lớn về tài chính và nhân lực. Ông Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng các quá trình này cần được triển khai đồng bộ và có khả năng lan tỏa rộng trong cộng đồng doanh nghiệp. Nếu không, khoảng cách giữa các nhóm doanh nghiệp sẽ ngày càng nới rộng.

Ông Đinh Hồng Kỳ nhận định doanh nghiệp đang bước vào chuỗi giá trị mới, nơi các yếu tố như phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường trở thành tiêu chí trung tâm. Tuy nhiên, khoảng 90% doanh nghiệp vẫn chưa có chiến lược xanh rõ ràng, trong khi tất cả đều đã chịu tác động. Doanh nghiệp nhỏ và vừa đặc biệt gặp khó về vốn, công nghệ và nhân lực ESG.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết cơ chế tín dụng vẫn là rào cản lớn khi phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Các tài sản sản xuất như cây trồng hay đất canh tác chưa được công nhận đầy đủ, khiến khả năng tiếp cận vốn bị hạn chế. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đầu tư và mở rộng sản xuất.

Đại diện ngành ngân hàng, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2, cho biết tín dụng xanh đang tăng trưởng tích cực với dư nợ khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, chiếm hơn 4% tổng dư nợ. Nhiều chính sách cho phép vay tới 70% vốn đầu tư cho các dự án nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn mà không cần tài sản bảo đảm, đồng thời hỗ trợ lãi suất khoảng 2%/năm. Đây được xem là nguồn lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh doanh nghiệp Việt đang đứng trước yêu cầu nâng cấp toàn diện để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Dù đã có bước chuyển từ “tham gia” sang “tạo dựng giá trị”, kết quả vẫn chưa đồng đều và chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp lớn. Các điểm nghẽn về vốn, công nghệ, nhân lực và liên kết chuỗi vẫn cần được tháo gỡ.

Các ý kiến tại diễn đàn cho rằng đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao quản trị theo chuẩn quốc tế sẽ là nền tảng để doanh nghiệp mở rộng thị trường. Việc tận dụng các FTA thế hệ mới và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, lao động, chất lượng sẽ quyết định khả năng cạnh tranh. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp Việt nâng cao vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Để thúc đẩy quá trình này, bà Lý Kim Chi đề xuất chuyển từ xuất khẩu số lượng sang chất lượng, phát triển chế biến sâu, cải thiện logistics và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch. Đồng thời, cần tăng cường vai trò điều phối nhằm kết nối hiệu quả các chuỗi giá trị. Những giải pháp này được kỳ vọng tạo nền tảng cho doanh nghiệp tăng tốc chuyển mình và vươn ra thị trường quốc tế.