Đường tới 45.000 hợp tác xã và 8 triệu thành viên vào năm 2030

Chương trình được ban hành kèm theo Quyết định số 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026, do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký, và có hiệu lực thi hành ngay từ ngày ký. Đây là khung định hướng chung cho cả giai đoạn 5 năm tới của khu vực kinh tế tập thể, nối tiếp Chiến lược phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021-2030 và bám sát Nghị quyết 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII.

Tinh thần xuyên suốt của Chương trình là phát triển kinh tế tập thể dựa trên nội lực là chính, trong đó Nhà nước hỗ trợ về thể chế, cơ chế chính sách và một phần ngân sách, còn hoạt động hỗ trợ phải phù hợp với quy luật thị trường. Chương trình xác định kinh tế tập thể là nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị, gắn phát triển khu vực này với ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó hợp tác xã nông nghiệp được coi là hạt nhân của kinh tế nông thôn, nông nghiệp sinh thái và nông dân thông minh.

Loạt mục tiêu định lượng cho cả giai đoạn

Điểm được khu vực hợp tác xã quan tâm nhất là loạt chỉ tiêu cụ thể đặt ra cho năm 2030. Cả nước phấn đấu có khoảng 140.000 tổ hợp tác với 2 triệu thành viên, 45.000 hợp tác xã với 8 triệu thành viên và 340 liên hiệp hợp tác xã với 1.700 hợp tác xã thành viên.

Không chỉ tăng về số lượng, Chương trình nhấn mạnh yêu cầu nâng chất. Tỷ lệ hợp tác xã hoạt động đạt loại tốt, khá phải chiếm từ 60% trở lên; cán bộ quản lý hợp tác xã tốt nghiệp cao đẳng, đại học đạt ít nhất 25%; khoảng 80% giám đốc hợp tác xã được đào tạo sơ cấp nghề giám đốc. Riêng tỷ lệ nữ giám đốc hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã được đặt mục tiêu đạt ít nhất 30%.

Về công nghệ và liên kết, Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có trên 5.000 hợp tác xã và 500 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất, tiêu thụ nông sản và thực hiện truy xuất nguồn gốc; khoảng 50% hợp tác xã nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị. Điều này cho thấy định hướng phát triển của khu vực kinh tế tập thể không còn dừng ở tổ chức sản xuất đơn thuần mà phải tham gia sâu hơn vào thị trường.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, chương trình khuyến khích phát triển các hợp tác xã dịch vụ tổng hợp, hợp tác xã gắn với vùng nguyên liệu tập trung, sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Đây là những xu hướng đang trở thành điều kiện bắt buộc đối với nhiều thị trường xuất khẩu lớn.

Lần đầu tiên, Chính phủ đặt mục tiêu lựa chọn khoảng 200 hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động hiệu quả để nhân rộng trên phạm vi cả nước. Cùng với chương trình chuyển đổi số, phát triển chuỗi giá trị và hỗ trợ hạ tầng, Quyết định 1428/QĐ-TTg mở ra giai đoạn phát triển mới cho khu vực kinh tế tập thể, nhưng cũng đặt các hợp tác xã trước yêu cầu phải chứng minh năng lực cạnh tranh thực chất thay vì chỉ dựa vào hỗ trợ chính sách.

Đáng chú ý, Chính phủ cũng dành riêng một phụ lục về chương trình nhân rộng mô hình hợp tác xã hoạt động hiệu quả giai đoạn 2026-2030. Các mô hình được ưu tiên bao gồm hợp tác xã sản xuất gắn với vùng nguyên liệu, hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao, hợp tác xã OCOP, hợp tác xã nông nghiệp sinh thái, hợp tác xã tham gia chuỗi giá trị và các mô hình dịch vụ cộng đồng. Điều này cho thấy tiêu chí đánh giá hợp tác xã trong thời gian tới sẽ không chỉ là số lượng thành viên hay doanh thu, mà là khả năng tạo giá trị gia tăng và sức lan tỏa đối với cộng đồng.

Một định hướng có ý nghĩa thực tiễn với các địa phương là lựa chọn tối thiểu 200 hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động hiệu quả để nhân rộng, trong đó mỗi tỉnh, thành phố lựa chọn tối thiểu 06 đơn vị. Song song, Chương trình yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng hợp tác xã ngừng hoạt động, chờ giải thể, vấn đề tồn đọng nhiều năm của khu vực này.

Dồn nguồn lực và trao vai trò cho hệ thống Liên minh

Đi cùng các chỉ tiêu là cam kết về nguồn lực. Mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương sẽ bố trí tối thiểu một dự án đầu tư công hỗ trợ hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong kế hoạch đầu tư công trung hạn của địa phương. Kinh phí thực hiện Chương trình đến từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương cho cả vốn đầu tư phát triển lẫn vốn sự nghiệp, lồng ghép trong các chương trình mục tiêu quốc gia, cùng nguồn vận động từ các nhà tài trợ và đóng góp của chính các tổ chức kinh tế tập thể.

Kênh vốn quen thuộc của khu vực là Quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã ở trung ương và địa phương sẽ được cân đối, cấp bổ sung vốn để tạo điều kiện cho hợp tác xã tiếp cận vốn vay ưu đãi, đầu tư hạ tầng sản xuất và bổ sung vốn kinh doanh.

Chuyển đổi số là một trọng tâm mới. Chương trình gắn việc ứng dụng công nghệ trong khu vực hợp tác xã với Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, tạo điều kiện cho hợp tác xã tiếp cận Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia; phát triển sàn giao dịch thương mại điện tử và phần mềm dùng chung đặc thù cho hợp tác xã. Cộng đồng hợp tác xã cũng được khuyến khích tham gia phong trào Bình dân học vụ số và các khóa đào tạo kỹ năng số, marketing số. Ở đầu ra, Chương trình ưu tiên hợp tác xã tham gia Chương trình xúc tiến thương mại quốc gia và phát triển sản phẩm OCOP.

Với hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Chương trình tiếp tục khẳng định vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với các tổ chức kinh tế tập thể. Hệ thống Liên minh được giao tuyên truyền, vận động, bồi dưỡng, tập huấn, tư vấn và hướng dẫn các tổ chức kinh tế tập thể tăng cường khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước; đồng thời chủ động đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho khu vực. Diễn đàn kinh tế hợp tác, hợp tác xã hằng năm tiếp tục được duy trì như một kênh đối thoại chính sách thường xuyên, kết nối hợp tác xã với doanh nghiệp, nhà khoa học và các tổ chức tài chính.

Bộ Tài chính, với vai trò Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về kinh tế tập thể, được giao chủ trì tổng hợp, cân đối nguồn lực và theo dõi việc thực hiện. Trên cơ sở Chương trình, các bộ, ngành và địa phương sẽ cụ thể hóa thành kế hoạch phát triển kinh tế tập thể hằng năm và trung hạn, đưa các mục tiêu đến năm 2030 vào lộ trình triển khai thực tế.

Theo Quyết định 1428/QĐ-TTg ngày 24/6/2026, đến năm 2030 cả nước phấn đấu có khoảng 140.000 tổ hợp tác với 2 triệu thành viên, 45.000 hợp tác xã với 8 triệu thành viên và khoảng 340 liên hiệp hợp tác xã. Tỷ lệ hợp tác xã hoạt động tốt, khá dự kiến đạt trên 60%, trong khi khoảng 80% giám đốc hợp tác xã được đào tạo sơ cấp nghề trở lên. Đáng chú ý, Chính phủ đặt mục tiêu lựa chọn khoảng 200 hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động hiệu quả để nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.