Gạo đặc sản Việt trước sức ép hàng giả và giả mạo thương hiệu

Ma trận gian lận thương hiệu gạo đặc sản

Thực trạng gian lận thương mại nông sản trong năm 2026 đang diễn biến với độ tinh vi và quy mô vượt tầm kiểm soát thông thường. Không dừng lại ở việc mạo danh nhãn hiệu ST25, hàng loạt dòng gạo đặc sản nổi tiếng khác như Séng Cù (Tây Bắc) hay Tám Xoan (Đồng bằng sông Hồng) cũng rơi vào tầm ngắm bị tráo đổi bao bì và pha trộn. Chiêu thức phổ biến của các cơ sở bất chính là thu mua các loại gạo chất lượng thấp, hạt đục hoặc ngắn với giá chỉ từ 12.000 – 15.000 đồng/kg, sau đó tẩm ướp hương liệu tạo mùi nhân tạo rồi đóng bao giả mạo các thương hiệu danh tiếng nhằm bán chênh lệch cao gấp 2–3 lần.

Dữ liệu xử lý vi phạm trong 8 tháng đầu năm 2026 cho thấy bức tranh báo động trên phạm vi toàn quốc. Tại An Giang, cơ quan chức năng vừa khởi tố vụ án hình sự liên quan đến 2 cơ sở quy mô lớn, thu giữ hơn 22 tấn gạo đóng nhãn ST25 giả với tổng trị giá vượt 440 triệu đồng. Ở khu vực phía Bắc, Công an tỉnh Lào Cai đã khởi tố vụ án gian lận thương mại, niêm phong hơn 22 tấn gạo thành phẩm mạo danh, thu giữ hơn 17.000 vỏ bao bì mang nhãn “Gạo Séng Cù Mường Khương”. Cùng thời điểm tại Hải Phòng, lực lượng Quản lý thị trường cũng phát hiện và thu giữ hàng trăm bao gạo đóng nhãn ST25 và Tám Xoan không rõ nguồn gốc tại các chợ đầu mối.

Hiện tượng gạo nhái lũng đoạn thị trường gây ra hiệu ứng tiêu cực. Doanh nghiệp chính hãng vừa phải gánh chi phí R&D, áp dụng quy trình gieo trồng đạt chuẩn GlobalGAP khắt khe, vừa chịu áp lực cạnh tranh bất bình đẳng từ các sản phẩm hàng nhái bán phá giá. Sự lệch pha này trực tiếp xói mòn lợi nhuận người trồng lúa và bào mòn niềm tin của người tiêu dùng.

Thiết lập hệ thống bảo vệ đa tầng

Trước diễn biến gian lận mang tính hệ thống, công tác bảo vệ nông sản không thể chỉ dựa vào các đợt kiểm tra sự vụ. Việc Công an các tỉnh An Giang, Lào Cai kiên quyết khởi tố hình sự các vụ vi phạm sở hữu trí tuệ gạo trong năm 2026 đã đánh dấu bước ngoặt lớn: chuyển từ xử phạt hành chính sang chế tài hình sự răn đe. Đây là tín hiệu cần thiết để thiết lập lại trật tự thị trường lương thực.

Về phía doanh nghiệp chủ thể, giải pháp then chốt nằm ở việc hiện đại hóa công nghệ bảo vệ sản phẩm. Các loại tem dán hay mã QR tĩnh truyền thống hiện dễ dàng bị sao chép bởi công nghệ in ấn hiện đại. Doanh nghiệp cần chuyển hướng sang các giải pháp mã hóa động, tích hợp chip định vị NFC hoặc ứng dụng công nghệ Blockchain cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi người tiêu dùng quét mã, dữ liệu thời gian thực về vùng trồng, ngày thu hoạch, cơ sở đóng gói sẽ hiển thị minh bạch. Đồng thời, việc quy chuẩn hệ thống phân phối thông qua siêu thị lớn, chuỗi bán lẻ ủy quyền và gian hàng chính hãng trực tuyến sẽ thu hẹp không gian sống của gạo giả tại các kênh bán lẻ truyền thống.

Ở cấp độ vĩ mô, gạo đặc sản phải được quản lý như một loại tài sản trí tuệ cấp quốc gia. Việc đẩy nhanh bảo hộ chỉ dẫn địa lý (GI) và nhãn hiệu chứng nhận cho các dòng gạo nổi tiếng như ST25 Sóc Trăng hay Séng Cù Mường Khương là bước đi bắt buộc. Sự kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp sở hữu bản quyền, hiệp hội ngành hàng và lực lượng quản lý thị trường địa phương sẽ tạo nên cơ chế giám sát chéo hiệu quả. Bảo vệ thương hiệu gạo không chỉ đơn thuần là gìn giữ doanh thu cho doanh nghiệp, mà là bảo vệ sinh kế của nông dân và uy tín thương mại của nông sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu.