Giảm Lãng Phí, Sống Xanh Từ Căn Bếp: Một Dự Án Truyền Cảm Hứng của Học Sinh Trung Học Hà Nội

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), 1/3 lượng thực phẩm toàn cầu – tương đương khoảng 1,3 tỷ tấn mỗi năm – bị lãng phí hoặc thất thoát. Điều này không chỉ là sự hao hụt tài nguyên mà còn là nguyên nhân gây ra 8–10% lượng khí thải nhà kính toàn cầu, theo Báo cáo UNEP Food Waste Index Report 2021.

Ở Việt Nam, vấn đề này thường bị xem nhẹ, nhưng có một nhóm học sinh trung học đã chọn bắt đầu thay đổi từ điều giản dị nhất – gian bếp. Với cái tên gần gũi và đầy chất "gốc rễ" – Roots Kitchen, các bạn đang khởi xướng một phong trào nấu ăn bền vững mà sức lan tỏa của nó đang ngày một lớn hơn, không chỉ trong cộng đồng trường học mà còn đến từng căn bếp của mỗi gia đình.

Roots Kitchen là một Xưởng thực hành với mô hình học tập dựa trên dự án (PBL – Project-Based Learning) của trường Song ngữ liên cấp Maya, được khởi xướng và vận hành, hướng tới mục tiêu:

- Tái sử dụng thực phẩm sắp hỏng thay vì vứt bỏ.

- Giới thiệu món ăn theo mùa.

- Chia sẻ công thức bảo quản, chế biến đơn giản và thân thiện với môi trường.

- Truyền cảm hứng về sống xanh thông qua các hoạt động cộng đồng.

“Bọn em không muốn làm điều gì lớn lao, chỉ là bắt đầu từ chính những gì mình ăn mỗi ngày” – Em Đặng Đình Khôi chia sẻ

Nấu ăn bền vững: Không chỉ là lựa chọn, mà là cam kết sống xanh

Không dùng đến nguyên liệu nhập khẩu hay hóa chất bảo quản. Không tốn thêm nhiên liệu cho quy trình vận chuyển xuyên mùa, xuyên quốc gia. Roots Kitchen lựa chọn con đường ngắn nhất: nấu ăn từ thực phẩm đúng mùa, thu hái tại địa phương, bảo quản thông minh và chế biến thân thiện với môi trường.

Từ củ sen vụ thu đông, cà chua vụ xuân, đến quả dâu chín mọng – mỗi nguyên liệu trong căn bếp không chỉ là một món ăn, mà là một bài học, một cam kết, một hành động thiết thực để bảo vệ hành tinh này.

“Khi bạn nấu ăn theo mùa, bạn không chỉ tốt với sức khỏe, mà còn tử tế với môi trường – đó là điều chúng em tin tưởng.” – Em Nguyễn Thanh Mai, học sinh lớp 9 chia sẻ.

Từ workshop thực hành đến thư viện kiến thức cộng đồng

Không dừng lại ở các bữa ăn xanh, Roots Kitchen còn mang tinh thần bền vững đến cộng đồng bằng chuỗi workshop thực hành bảo quản thực phẩm theo mùa:

- Workshop 1: Bảo quản củ sen – loại thực phẩm bổ dưỡng của vụ thu đông

- Workshop 2: Bảo quản cà chua vụ đông xuân – từ nước sốt đến đóng lọ tiện lợi cho các món ăn yêu thích

- Workshop 3: Dâu tây – với mứt và siro handmade ngọt ngào, an toàn

- Workshop 4: Mận ngâm đường và mận xí muội – những phương pháp truyền thống được học sinh làm mới bằng tinh thần khoa học và sáng tạo, sẽ được các em hướng dẫn tới cộng đồng trong không gian của Triển lãm phát triển bền vững “Những dấu chân nhỏ” - Mùa 4, tại Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ Hà Nội – Số 50 Đào Duy Từ, Hà Nội

Song hành, nhóm cũng xây dựng một thư viện số về bảo quản thực phẩm theo mùa – nơi bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận kiến thức, công thức, phương pháp bảo quản từ dân gian đến hiện đại. Và sớm thôi, website chính thức của dự án sẽ được giới thiệu tới cộng đồng.

“Các em học cách tìm hiểu thực phẩm theo mùa vụ tại địa phương, học cách chế biến và xây dựng công thức, tổ chức workshop hướng dẫn cộng đồng, biên soạn tài liệu trên các trang hướng dẫn, thiết kế ấn phẩm chia sẻ công thức, và đặc biệt là truyền cảm hứng tới bạn bè và phụ huynh” – Thầy Vũ Trọng Nghĩa, người hướng dẫn Dự án thực hành Chế biến thực phẩm chia sẻ.

Hành động nhỏ, thay đổi lớn

Thật dễ để phớt lờ một củ cà chua chín quá, một quả mận mềm nhũn. Nhưng khi những thực phẩm đó trở thành rác thải, chúng không chỉ tốn chi phí mà còn giải phóng khí nhà kính, góp phần vào biến đổi khí hậu. Khi thực phẩm bị vứt bỏ và phân hủy tại các bãi rác, chúng phát thải khí metan – một loại khí nhà kính mạnh hơn CO₂ nhiều lần. Ước tính, lãng phí thực phẩm đóng góp từ 8% đến 10% tổng lượng khí nhà kính toàn cầu, và gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường.

Nấu ăn bền vững chính là chiếc cầu nối giữa bữa ăn hàng ngày và tương lai môi trường sống của thế hệ trẻ. Thông qua dự án, học sinh Roots Kitchen đang kêu gọi cộng đồng: Cùng nhau giảm lãng phí thực phẩm; Hỗ trợ nông sản bản địa; Bảo vệ sức khỏe và giảm ô nhiễm từ hóa chất; Lan toả tinh thần giáo dục về dinh dưỡng và lối sống xanh.

Lời mời gọi từ những trái tim trẻ tuổi

Tại Triển lãm Bền Vững Maya 2025, chúng tôi – những phóng viên có mặt tại sự kiện – không chỉ được chiêm ngưỡng những sản phẩm sáng tạo bắt mắt, mà còn được lắng nghe nhịp đập cuộc sống từ những căn bếp nhỏ của học sinh trung học. Ở đó, các em không chỉ nấu ăn, mà đang thực hành một lối sống tử tế – tử tế với bản thân, với gia đình và với hành tinh.

Roots Kitchen không chỉ là một dự án học đường. Đó là thông điệp sống xanh cất lên từ những đôi tay non trẻ nhưng đầy nhiệt huyết, là hành động thiết thực giữa đời thường để xây dựng tương lai ngay từ hôm nay. Những em học sinh cấp 2–3 ấy không chờ đợi thế giới thay đổi, mà chủ động gieo mầm thay đổi từ gian bếp – nơi vốn dĩ chỉ quen thuộc với sự chăm sóc, giờ đây trở thành nơi khởi nguồn của tinh thần trách nhiệm và sự lan tỏa tích cực.

Các em đã sẵn sàng để nấu ăn một cách tử tế – cho mình, cho người thân, và vì một hành tinh khỏe mạnh hơn. Và các em cũng đang gửi đến cộng đồng một lời mời gọi giản dị mà đầy sức nặng: hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, từ mỗi bữa ăn mỗi ngày – bởi sống bền vững chưa bao giờ gần gũi đến thế.