Hải Phòng: làng nghề bánh chưng Thủy Đường tất bật vào vụ Tết

Trò chuyện với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Dâng (thôn Bấc 2, xã Thủy Đường, huyện Thủy Nguyên) cho biết, bánh chưng được gói quanh năm, nhưng vào dịp Tết lại càng thêm phần nhộn nhịp bởi nhu cầu của người tiêu dùng tăng cao. Bánh chưng thôn Bấc không chỉ được bán cho người dân tại huyện Thủy Nguyên, mà còn được các thương lái nhập số lượng lớn để đổ buôn cho các mối trên địa bàn thành phố Hải Phòng, thậm chí, bánh chưng còn được vận chuyển lên Hà Nội và các tỉnh, thành khác trong cả nước.

Bà Dâng cũng cho hay, làm bánh chưng là nghề gia truyền của gia đình, được nối từ đời này sang đời khác. Nghề này thoáng qua tưởng chừng như đơn giản, thế nhưng quanh năm suốt tháng cả nhà bà làm không hết việc. Để có được những chiếc bánh thơm ngon, mềm dẻo đòi hỏi người làm nghề phải thật sự chú tâm, tỉ mỉ. Trước hết, người làm nghề phải cẩn thận ngay từ khâu chọn nguyên liệu gồm thịt lợn, gạo nếp, đỗ xanh cho đến lá gói bánh. Gạo làm bánh có rất nhiều loại nhưng ngon nhất vẫn là gạo nếp cái hoa vàng, hạt tròn, thơm, dẻo, trắng đều. Trước khi gói bánh cần ngâm trong nước sạch khoảng 1 giờ đồng hồ rồi vo sạch gạo đến khi nước ngâm trong. Đỗ xanh cũng phải chọn loại ngon, dẻo. Muốn bánh có vị ngậy và thơm, kinh nghiệm của thợ làm bánh thường chọn loại đậu hạt nhỏ, còn nguyên vỏ. Sau khi ngâm khoảng 1 tiếng, đỗ được đem đi đãi sạch vỏ. Cả gạo nếp và đỗ xanh sau khi được sơ chế, sẽ được vớt ra, để ráo nước, xóc đều với chút muối để tạo vị đậm đà.

Một trong những nguyên liệu không thể thiếu để làm nên một chiếc bánh chưng ngon là thịt lợn. Thịt được chọn làm nhân không được nạc quá cũng không được mỡ quá, thích hợp nhất là phần thịt ba chỉ. Thịt được thái thành những miếng to bản, để nguyên bì, chần qua nước sôi sau đó ướp thêm chút hạt tiêu. Lá gói bánh thường là lá dong, lá chuối được lựa chọn kỹ càng, tuyệt đối không sử dụng lá héo, úa, sâu mốc để gói bánh. Lá phải được lau sạch và được xếp gọn gàng thuận tiện cho quá trình gói bánh.

Một chiếc bánh chưng đạt tiêu chuẩn phải được gói chặt tay, vuông thành sắc cạnh, nhân bánh và gạo được chia với tỉ lệ đều nhau. Trước kia, bánh chưng thường được luộc bằng bếp củi, còn giờ đây, cùng với xu thế phát triển của thời đại, bánh được luộc bằng bếp điện từ 8 - 10 tiếng. Dù luộc bằng bếp củi hay bếp điện, thì người thợ cũng phải tuân thủ theo những nguyên tắc: canh nhiệt độ, canh lượng nước sao cho nhiệt không được quá cao dẫn đến việc bánh bị “chín ép” và nước lúc nào cũng phải ở trên mặt bánh để đảm bảo bánh được chín đều. Khi bánh chín, vớt ra và rửa qua nước lạnh cho bánh không bị khô lá rồi ép khô nước.

Yêu cầu của chiếc bánh thành phẩm là phải đạt tới độ chín xanh “rền”, khi cắt ra phải chắc nhưng hạt gạo mềm và dẻo, ăn vào có vị thơm và béo ngậy...

Điều đặc biệt ở làng nghề bánh chưng thôn Bấc, xã Thủy Đường là bánh được gói hoàn toàn thủ công, không dùng khuôn. Cũng là gói bánh, nhưng bánh ngon hay không còn phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật tay nghề, kinh nghiệm, bí quyết riêng của mỗi người, mỗi nhà. Những ngày bình thường, trung bình gia đình bà Dâng cho ra lò vài trăm chiếc bánh, dịp cao điểm tết Nguyên đán, mỗi ngày nhà bà sản xuất cả nghìn chiếc bánh phục vụ khách hàng.

Bánh chưng Thủy Đường nức tiếng gần xa bởi chất lượng và giá cả phải chăng, phù hợp với biến động thị trường và yêu cầu của từng đơn đặt hàng. Hiện nay, bánh được bán với giá từ 70.000 đồng đến 100.000 đồng/chiếc. Cùng với gia đình bà Dâng, thôn Bấc còn có hàng chục hộ từ nhiều năm nay vẫn một lòng một dạ với nghề gói bánh chưng. Chiếc bánh không chỉ là một nghề sinh nhai, mà còn là nghề gia truyền của cha ông, là văn hóa dân tộc nên những người dân làm nghề nơi đây luôn giữ gìn và phát huy.