Khánh Hòa đưa trái nho vào chuỗi giá trị OCOP mới

Định hình các sản phẩm có khả năng cạnh tranh

Sau khi địa giới tỉnh được mở rộng, vùng sản xuất nho phía Nam tiếp tục là khu vực có lợi thế rõ về điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm canh tác. Theo Chương trình khuyến nông Khánh Hòa năm 2026, diện tích nho toàn tỉnh khoảng 686 ha, trong đó 636 ha đang cho sản phẩm, sản lượng thu hoạch đạt khoảng 18.546 tấn. Các vùng sản xuất tập trung tại Ninh Phước, Ninh Hải, Phan Rang và Thuận Nam, với nhiều giống như Red Cardinal, NH01-48, Mẫu Đơn, Hạ đen và nho ngón tay… Những con số này cho thấy lợi thế của địa phương không chỉ nằm ở diện tích mà còn ở khả năng tạo ra nguồn nguyên liệu tương đối tập trung. Đây là điều kiện cần để phát triển sản phẩm OCOP theo hướng có tiêu chuẩn thay vì mỗi hộ sản xuất một cách và tự tìm đầu ra.

Hiện tỉnh đã đưa mô hình thâm canh giống nho mới theo VietGAP vào chương trình khuyến nông giai đoạn 2026-2030. Mô hình dự kiến quy mô 2 ha, hướng tới năng suất cao hơn 15-20% so với bên ngoài mô hình và hiệu quả kinh tế tăng từ 15% trở lên. Cùng với tập huấn kỹ thuật và nhân rộng mô hình, cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu nâng cấp sản phẩm đang bắt đầu từ chính vùng nguyên liệu.

Một số mô hình sản xuất cũng đã chuyển sang thử nghiệm giống có giá trị thương mại cao. Tại hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp công nghệ cao Thuận Nam, mô hình nho ngón tay ứng dụng công nghệ cao được đăng ký đầu tư 1,5 tỷ đồng trong năm 2026. Việc đưa giống mới và kỹ thuật sản xuất vào hợp tác xã giúp giảm khoảng cách giữa sản xuất nguyên liệu với yêu cầu của thị trường đồng thời tạo tiền đề để hình thành những dòng sản phẩm có nhận diện riêng.

Những thay đổi đáng này cho thấy OCOP không chỉ đánh giá một sản phẩm hoàn chỉnh ở khâu cuối, mà ngày càng đòi hỏi chủ thể chứng minh được chất lượng, nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và khả năng duy trì thị trường. Vì vậy, nâng hạng sản phẩm từ cây nho phải bắt đầu từ việc kiểm soát giống, quy trình canh tác và liên kết giữa các hộ thay vì chỉ đầu tư bao bì sau thu hoạch.

Khánh Hòa đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển mới bình quân ít nhất 100 sản phẩm OCOP mỗi năm, duy trì công nhận hằng năm từ 80% trở lên và nâng hạng tối thiểu 10% sản phẩm mỗi năm. Tỉnh cũng phấn đấu có ít nhất 70% chủ thể OCOP xây dựng được vùng nguyên liệu và liên kết ổn định. Với ngành hàng có tính mùa vụ như nho, yêu cầu về vùng nguyên liệu và liên kết sản xuất có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng duy trì chất lượng hàng hóa quanh năm.

Chính sách mở đường cho chế biến và nâng hạng

Nếu vùng nguyên liệu quyết định chất lượng đầu vào, chế biến và tiêu chuẩn hóa sẽ quyết định khả năng bán sản phẩm với giá trị cao hơn. Một ví dụ đang có tại khu vực phía Nam tỉnh là HTX Nho Evergreen Ninh Thuận. Đến tháng 7/2026, đơn vị này liên kết 74 thành viên trên hơn 30 ha, chủ yếu sử dụng giống NH01-48, đồng thời phát triển 14 sản phẩm chế biến. Trong số đó có 5 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 3 sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Trường hợp này cho thấy vai trò của hợp tác xã có thể vượt khỏi khâu tập hợp nông hộ. Khi nguyên liệu được tổ chức thành vùng sản xuất, cùng với năng lực chế biến và xây dựng thương hiệu, một loại quả tươi có thể được phát triển thành nhiều nhóm hàng hóa với thời gian bảo quản và kênh tiêu thụ khác nhau. Đây cũng là hướng phù hợp với mục tiêu của Khánh Hòa về xây dựng ít nhất 25 chuỗi liên kết giá trị hoàn chỉnh đối với sản phẩm OCOP chủ lực đến năm 2030, tối thiểu 60% sản phẩm phải có thị trường tiêu thụ ổn định thông qua hợp đồng, hệ thống phân phối hoặc thương mại điện tử.

Điểm mới trong chính sách OCOP của tỉnh năm 2026 là hỗ trợ được thiết kế rộng hơn cho quá trình hoàn thiện sản phẩm. Các nội dung gồm kiểm nghiệm an toàn và chất lượng, áp dụng hệ thống quản lý như GMP, ISO, HACCP, VietGAP; truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch; xây dựng website, bán hàng trực tuyến và nâng hạng OCOP...

Đối tượng thụ hưởng cũng không chỉ là doanh nghiệp hay hợp tác xã. Chương trình OCOP của Khánh Hòa xác định hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp nhỏ và vừa, trang trại và hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh đều có thể tham gia. Điều này mở ra khả năng đưa những sản phẩm từ quy mô hộ gia đình vào một quy trình chuẩn hóa chung, sau đó phát triển thành sản phẩm OCOP có thương hiệu và thị trường rõ ràng.

Cùng với chính sách OCOP, Đề án phát triển sản phẩm OCOP trở thành “đại sứ du lịch” giai đoạn 2026-2030 được Khánh Hòa phê duyệt tại Quyết định 1577/QĐ-UBND cũng xác định nho là một trong những sản phẩm đặc thù được ưu tiên lựa chọn. Đề án đặt mục tiêu ít nhất 10% sản phẩm OCOP gắn với du lịch, 100% sản phẩm OCOP gắn du lịch hiện diện trên các nền tảng số và doanh thu từ nhóm này đạt ít nhất 15% tổng doanh thu OCOP của tỉnh.

Với cây nho, hướng đi này đặt trọng tâm vào khả năng biến lợi thế vùng trồng thành hàng hóa có tiêu chuẩn, có thương hiệu và có thị trường. Khi hợp tác xã có thể liên kết hộ dân, hộ sản xuất có thể hoàn thiện sản phẩm và chính sách hỗ trợ, OCOP có điều kiện trở thành một kênh nâng giá trị nông sản thay vì chỉ là một chứng nhận trên bao bì.