Gia tăng nguồn thu từ diện tích trồng sen

Một diện tích, nhiều nguồn thu

Năm 2026, xu hướng chuyển những chân ruộng trũng, đất lúa hiệu quả thấp sang trồng sen tiếp tục được ghi nhận tại nhiều địa phương. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc thay một loại cây bằng một loại cây khác, mà ở khả năng tổ chức lại không gian sản xuất để tạo thêm giá trị trên cùng diện tích.

Tại Hồng Sơn, tỉnh Lâm Đồng, khu vực thuộc địa bàn Bình Thuận trước đây, người dân đang phát triển sen theo hướng luân canh với lúa trên những chân ruộng phù hợp. Theo Trung tâm Khuyến nông tỉnh, hạt sen được thu mua khoảng 20.000-40.000 đồng/kg, trong khi người dân đánh giá thu nhập từ một hecta sen có thể cao gấp 2-3 lần so với trồng lúa. Đáng chú ý, sen bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng ba tháng và có thể thu hái định kỳ, tạo dòng tiền ngắn hơn cho hộ sản xuất.

Nhưng lợi thế lớn hơn của sen nằm ở khả năng kết hợp. Trên những vùng ruộng trũng, mặt nước có thể đồng thời tạo điều kiện cho thủy sản; dưới tán sen, cá trở thành nguồn thu bổ sung, trong khi hạt, hoa, lá, ngó và củ mở ra các hướng tiêu thụ khác nhau. Tại Huế, một số hộ chuyển ruộng trũng sang trồng sen đạt thu nhập khoảng 100-150 triệu đồng/ha, trong khi sen kết hợp nuôi cá được ghi nhận cho giá trị cao hơn so với chỉ canh tác lúa. Cách làm này cho thấy một diện tích đất không nhất thiết phải phụ thuộc vào duy nhất một sản phẩm để tạo doanh thu.

Đồng Tháp đang cho thấy bước phát triển cao hơn của chuỗi giá trị này. Với khoảng 1.800 ha sen, địa phương không chỉ tập trung vào vùng nguyên liệu mà còn mở rộng chế biến, khai thác nhiều bộ phận của cây và đa dạng hóa sản phẩm. Hội ngành hàng sen có 125 hội viên, gần 30 cơ sở, doanh nghiệp tham gia sản xuất, chế biến và kinh doanh các sản phẩm từ sen.

Cách làm này cho thấy giá trị của sen không nhất thiết nằm ở một mùa thu hoạch. Hoa có thể phục vụ thị trường tươi và du lịch, hạt trở thành nguyên liệu thực phẩm, trong khi các bộ phận khác có thể được đưa vào chế biến. Khi sản phẩm được chuẩn hóa và bán qua nhiều kênh, rủi ro phụ thuộc vào một đầu ra duy nhất cũng giảm xuống.

Khi thị trường quyết định cách xuống giống

Một trong những thay đổi đáng chú ý của ngành sen năm 2026 là tư duy sản xuất theo nhu cầu thu mua. Tại Đồng Tháp, một tổ liên kết ở xã Trường Xuân gồm 6 hộ đã tổ chức sản xuất trên hơn 30 ha, thống nhất mua vật tư, chăm sóc và tiêu thụ sản phẩm. Cách tổ chức này giúp các hộ giảm tình trạng sản xuất riêng lẻ, đồng thời tạo quy mô nguyên liệu thuận lợi hơn cho liên kết với doanh nghiệp.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để sen bước từ một cây trồng địa phương thành chuỗi hàng hóa. Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ III năm 2026 không chỉ quảng bá hình ảnh địa phương mà còn dành không gian cho sản phẩm OCOP, trưng bày chuỗi giá trị và kết nối giao thương, du lịch nông nghiệp. Tại Huế, Ngày hội Sen Huế 2026 cũng trở thành một điểm nhấn trong chuỗi sản phẩm du lịch. Đây cũng là dịp để nghệ nhân, doanh nghiệp và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực du lịch kết nối, phát triển những sản phẩm đặc trưng từ sen.

Những con số trên gợi ra một hướng đi đáng chú ý khi sen không nên chỉ được nhìn như một loại cây trồng mà là nguyên liệu cho một hệ sinh thái kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, địa phương cần tránh mở rộng diện tích theo phong trào. Quyết định xuống giống cần đi trước bởi khảo sát nhu cầu thị trường, năng lực thu mua, chế biến và khả năng tổ chức vùng nguyên liệu.

Khi người trồng biết bán cho ai, bán sản phẩm gì và tiêu chuẩn nào được thị trường chấp nhận trước khi mở rộng diện tích, cây sen mới thực sự trở thành phương án chuyển đổi sinh kế có tính dài hạn. Đây cũng là điểm khác biệt giữa một vụ sen có giá và một ngành hàng sen có giá trị.