Vấn đề môi trường trong quản lý chất thải ngành chăn nuôi

Chăn nuôi hiện đang là ngành sản xuất hàng hóa lớn với giá trị sản xuất luôn được duy trì ở mức cao, tỉ trọng chăn nuôi trong ngành nông nghiệp (chăn nuôi, trồng trọt, dịch vụ) có xu hướng tăng, góp phần quan trọng trong duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng của ngành nông nghiệp. Hiện nay, Việt Nam là quốc gia có ngành chăn nuôi lợn đứng thứ 5 thế giới về số lượng, và đứng thứ 6 về sản lượng thịt. Do đó, ngành chăn nuôi được xác định là một ngành chủ lực, cần phải chuyển dịch từ chăn nuôi quy mô nhỏ sang chăn nuôi tập trung, hàng hóa, quy mô lớn.

Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế, ngành chăn nuôi cũng đặt ra nhiều thách thức cho vấn đề bảo vệ môi trường và phát thải khí nhà kính. Theo ước tính của Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), mỗi năm có trung bình 61 triệu tấn phân và trên 304 triệu m³ nước thải chăn nuôi được thải ra từ các loại vật nuôi chính. Một phần trong số đó (khoảng trên 20%) được xử lý, tái sử dụng (làm khí sinh học, ủ phân phục vụ cây trồng, nuôi giun, cho cá ăn,… ). Trong đó, phần lớn hơn được thải ra môi trường (khoảng gần 80 %) gây lãng phí và ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm, phát sinh dịch bệnh, sức khỏe cộng đồng, an sinh xã hội.

Thông tin tại hội thảo và triển lãm bên lề “Diễn đàn thực hành môi trường tốt nhất sẵn có cho các trang trại chăn nuôi hướng tới nền nông nghiệp tuần hoàn” diễn ra ngày 01/11, ước tính trung bình mỗi năm, các loại vật nuôi chính (trâu, bò, lợn, gia cầm) phát thải 61 triệu tấn phân và trên 304 triệu m³ nước thải. Nếu không được kiểm soát tốt, đây sẽ là nguồn phát thải hơn 15 triệu tấn CO2 tương đương hàng năm.

Trong xu thế hiện nay, các lĩnh vực kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng công bằng, chuyển đổi hệ thống lương thực thực phẩm, trách nhiệm minh bạch và bền vững được coi là những giải pháp then chốt, góp phẩn thúc đẩy thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Điều này càng quan trọng đối với ngành chăn nuôi, vốn là một trong những nguồn gây ra phát thải khí nhà kính lớn.

Theo Cục Chăn nuôi, định hướng cơ cấu vật nuôi và sản phẩm chăn nuôi còn lệ thuộc nhiều vào số lượng đàn vật nuôi (đầu con) mà chưa tính hết được các yếu tố tăng trưởng chất lượng, như năng suất, cơ cấu sản phẩm phù hợp với sự phát triển của thị trường, thói quen tiêu dùng sản phẩm chăn nuôi. Cùng với đó, việc tổ chức sản xuất chăn nuôi theo các chuỗi liên kết gắn sản xuất, chế biến với kết nối thị trường đề cập trong chiến lược chưa rõ, thiếu giải pháp chính sách thực hiện hiệu quả, nhất là với khâu kết nối thị trường đang còn rất yếu cả trong nước và xuất khẩu.

Tại hội thảo và triển lãm bên lề “Diễn đàn thực hành môi trường tốt nhất sẵn có cho các trang trại chăn nuôi hướng tới nền nông nghiệp tuần hoàn” Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết, trong Chiến lược Phát triển chăn nuôi giai đoạn 2022 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, phát triển công nghiệp chuồng trại và xử lý chất thải chăn nuôi là một trong 5 đề án ưu tiên.

Theo đó, các địa phương cần tập trung triển khai và mở ra hướng mới cho chăn nuôi theo hướng kinh tế tuần hoàn, đảm bảo phát triển chăn nuôi hiệu quả; trong đó có việc vận hành tái sử dụng chất thải chăn nuôi, khắc phục nhanh tình trạng ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, chuyển đổi năng lượng xanh, góp phần hình thành nền nông nghiệp phát thải thấp nhằm đạt mục tiêu của Chính phủ trong phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050".

Chính quyền và các cơ quan ban, ngành cần phải tuyên truyền, hướng dẫn cho người dân thực hiện tốt quy định về chăn nuôi, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường trong chăn nuôi; đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các cơ sở chăn nuôi trong việc thực hiện các quy định về chăn nuôi và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Huy động và đa dạng nguồn tài chính trong triển khai các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực chăn nuôi; miễn, giảm thuế, phí đối với hoạt động sản xuất năng lượng sạch, năng lượng tái tạo; nhập khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện, dụng cụ nhập khẩu để sử dụng trực tiếp trong việc thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải; các sản phẩm thay thế nguyên liệu tự nhiên có lợi cho môi trường được Nhà nước trợ giá.

Bên cạnh đó, cần phổ biến các biện pháp nuôi dưỡng phù hợp để hạn chế bài xuất nitơ và phốt pho ra môi trường; phát triển các công nghệ xử lý và tái sử dụng chất thải chăn nuôi để giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tăng hiệu quả kinh tế và giảm phát thải khí nhà kính; tìm kiến thị trường, đối tác tiềm năng để gắn kết thị trường carbon trong nước với thị trường carbon thế giới trong mua bán tín chỉ phát thải...