Văn hóa ở cơ sở: Nền tảng gắn kết cộng đồng, bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết

08:24 | 18/11/2026

DNTH: Văn hóa được hình thành và nuôi dưỡng từ chính đời sống hằng ngày của mỗi người dân, mỗi gia đình và cộng đồng dân cư.

Những hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, việc gìn giữ phong tục, xây dựng nếp sống văn minh và tinh thần tương trợ trong khu dân cư góp phần tạo dựng môi trường sống lành mạnh, củng cố tình đoàn kết, gắn bó giữa các thành viên trong xã hội.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở ngày càng có ý nghĩa quan trọng, tạo nền tảng xã hội vững chắc để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cùng Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên Trần Tiến Dũng múa Vũ điệu kết đoàn tại Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc ở bản du lịch cộng đồng Tù Lu - Tìa Ló, xã Pu Nhi (tỉnh Điện Biên). Ảnh: Xuân Tư/TTXVN
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cùng Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên Trần Tiến Dũng múa Vũ điệu kết đoàn tại Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc ở bản du lịch cộng đồng Tù Lu - Tìa Ló, xã Pu Nhi (tỉnh Điện Biên). Ảnh: Xuân Tư/TTXVN

Văn hóa - sợi dây gắn kết cộng đồng

Trong đời sống xã hội, văn hóa không chỉ hiện diện ở những công trình kiến trúc, di tích lịch sử hay các loại hình nghệ thuật chuyên nghiệp. Văn hóa còn được bồi đắp qua cách ứng xử giữa con người với con người, qua nếp sống gia đình, tình làng nghĩa xóm và những hoạt động chung của cộng đồng.

Mỗi địa bàn sẽ có những hình thức sinh hoạt văn hóa khác nhau, tùy thuộc điều kiện kinh tế, đặc điểm dân cư và bản sắc địa phương. Tại nông thôn, đó có thể là các hoạt động văn nghệ quần chúng, lễ hội truyền thống, sinh hoạt câu lạc bộ tại nhà văn hóa thôn. Ở đô thị, các nhóm sinh hoạt thể thao, câu lạc bộ văn nghệ, hoạt động đọc sách, giao lưu giữa các tổ dân phố tạo cơ hội để người dân gặp gỡ, chia sẻ và cùng tham gia xây dựng môi trường sống.

Một tiết mục biểu diễn văn hóa, nghệ thuật phục vụ du khách của đồng bào Chăm tại Nhà sinh hoạt cộng đồng làng Bàu Trúc (Ninh Phước, Ninh Thuận). Ảnh: TTXVN

Một tiết mục biểu diễn văn hóa, nghệ thuật phục vụ du khách của đồng bào Chăm tại Nhà sinh hoạt cộng đồng làng Bàu Trúc (Ninh Phước, Ninh Thuận). Ảnh: TTXVN

Điểm chung của những hoạt động này là tạo ra không gian để các thành viên trong cộng đồng tương tác, hiểu nhau hơn và hình thành ý thức trách nhiệm đối với nơi mình sinh sống. Khi cùng tham gia một hoạt động tập thể, người dân có thêm cơ hội trao đổi, chia sẻ những mối quan tâm chung, qua đó tăng cường sự tin cậy và tinh thần hợp tác. Những mối quan hệ được hình thành từ đời sống thường ngày chính là nền tảng để cộng đồng duy trì sự ổn định, đồng thuận và gắn kết.

Gia đình cũng là môi trường văn hóa đầu tiên, nơi mỗi người tiếp nhận những giá trị về tình yêu thương, sự tôn trọng, trách nhiệm và cách ứng xử với nhau. Những nếp sống tốt đẹp trong gia đình được lan tỏa ra xã hội thông qua hành vi của mỗi thành viên. Ngược lại, môi trường văn hóa lành mạnh ở khu dân cư góp phần hỗ trợ các gia đình xây dựng lối sống tích cực, gìn giữ truyền thống và giáo dục thế hệ trẻ.

Đặc biệt, trong bối cảnh đô thị hóa và sự thay đổi nhanh chóng của cơ cấu dân cư, việc xây dựng mối liên hệ giữa các hộ gia đình, giữa người dân lâu năm với những người mới đến sinh sống càng có ý nghĩa. Những hoạt động chung ở khu dân cư tạo điều kiện để các thành viên cùng tham gia vào công việc chung, cùng chia sẻ trách nhiệm và lợi ích. Đây cũng là cách để các giá trị nhân ái, nghĩa tình, tương trợ được duy trì trong đời sống hiện đại.

Tuổi trẻ Thành phố thích thú tham gia các trò chơi dân gian trong khuôn khổ Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Ảnh: Xuân Khu/TTXVN
Tuổi trẻ Thành phố thích thú tham gia các trò chơi dân gian trong khuôn khổ Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Ảnh: Xuân Khu/TTXVN

Vì vậy, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở cũng chính là quá trình hình thành môi trường sinh hoạt tích cực, trong đó mỗi người dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người thụ hưởng và có trách nhiệm gìn giữ các giá trị chung.

Đưa thiết chế văn hóa đến với người dân

Để các hoạt động văn hóa cộng đồng được duy trì thường xuyên, hệ thống thiết chế văn hóa ở cơ sở giữ vai trò quan trọng. Nhà văn hóa, thư viện, điểm sinh hoạt cộng đồng, sân thể thao và các không gian công cộng là nơi tổ chức hoạt động tập thể, giao lưu, học tập, rèn luyện và tiếp cận các giá trị văn hóa. Đây cũng là địa điểm để người dân gặp gỡ, trao đổi, tham gia bàn bạc những công việc chung của khu dân cư.

Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của thiết chế văn hóa không chỉ được đánh giá qua số lượng công trình hay mức độ đầu tư cơ sở vật chất. Một nhà văn hóa được xây dựng khang trang nhưng ít người sử dụng, hoạt động đơn điệu hoặc không phù hợp với nhu cầu của cư dân thì khó phát huy vai trò kết nối cộng đồng. Ngược lại, một không gian sinh hoạt có quy mô vừa phải nhưng được tổ chức linh hoạt, có nội dung thiết thực và thu hút sự tham gia thường xuyên của người dân vẫn có thể tạo ra sức sống văn hóa ở cơ sở.

Các đại biểu thực hiện nghi thức động thổ một dự án xây dựng điểm sinh hoạt cộng đồng, khu vui chơi và thể dục thể thao. Ảnh minh họa: Đậu Tất Thành/TTXVN
Các đại biểu thực hiện nghi thức động thổ một dự án xây dựng điểm sinh hoạt cộng đồng, khu vui chơi và thể dục thể thao. Ảnh minh họa: Đậu Tất Thành/TTXVN

Thực tế đặt ra yêu cầu đổi mới cách tổ chức và vận hành các thiết chế văn hóa. Hoạt động tại nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng cần xuất phát từ nhu cầu và đặc điểm của từng nhóm dân cư. Người cao tuổi có nhu cầu giao lưu, sinh hoạt câu lạc bộ; thanh thiếu niên cần không gian vui chơi, rèn luyện và phát triển năng khiếu; trẻ em cần những hoạt động đọc sách, trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa địa phương. Các nhóm dân cư khác nhau cũng có thể cùng tham gia những hoạt động chung, qua đó tăng cường sự giao lưu giữa các thế hệ.

Cùng với đó, việc xây dựng và sử dụng thiết chế văn hóa cần gắn với đặc điểm không gian dân cư. Ở những khu vực đông dân, mật độ xây dựng cao, việc bố trí địa điểm sinh hoạt cộng đồng thuận tiện có ý nghĩa thiết thực. Ở nông thôn, cần phát huy vai trò của nhà văn hóa thôn, các không gian sinh hoạt truyền thống và cảnh quan văn hóa địa phương. Việc kết hợp giữa bảo tồn những giá trị vốn có với tổ chức các hoạt động phù hợp đời sống hiện đại sẽ giúp không gian văn hóa ở cơ sở có sức hấp dẫn lâu dài.

Ngày 14/11/2026, dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam tại Liên tổ dân phố số 1, 2, 3, 6, phường Ba Đình, Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu bố trí địa điểm xây dựng nhà văn hóa, trước hết là nhà văn hóa cụm dân cư, tiến tới mỗi khu dân cư đều có nơi sinh hoạt cộng đồng. Qua đó cho thấy sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đến việc tạo dựng không gian để người dân gặp gỡ, giao lưu và tham gia các hoạt động chung ngay tại nơi sinh sống.

Bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc từ nền tảng văn hóa

Đại đoàn kết toàn dân tộc được hình thành và củng cố từ những mối quan hệ gần gũi trong gia đình, dòng họ, khu dân cư và rộng hơn là trong toàn xã hội. Những giá trị văn hóa như lòng yêu nước, tinh thần nhân ái, sự sẻ chia, trọng nghĩa tình và ý thức cộng đồng tạo nên sợi dây liên kết giữa các thành viên, giúp cộng đồng vượt qua khác biệt về hoàn cảnh, nghề nghiệp, lứa tuổi hay điều kiện sống.

Khu vực Bưu điện TP Hồ Chí Minh (Quận 1) được nhiều người dân tìm tới để vui chơi, tham quan. Ảnh: Thu Hương/TTXVN

Khu vực Bưu điện TP Hồ Chí Minh (Quận 1) được nhiều người dân tìm tới để vui chơi, tham quan. Ảnh: Thu Hương/TTXVN

Trong thực tiễn, sức mạnh ấy được thể hiện qua sự đồng thuận của người dân khi tham gia các công việc chung; tinh thần tự nguyện đóng góp cho hoạt động cộng đồng; sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống. Những hành động tưởng như thăm hỏi người cao tuổi, hỗ trợ gia đình gặp khó khăn, cùng giữ gìn môi trường sống, động viên trẻ em tham gia hoạt động tập thể đều góp phần vun đắp tình cảm và trách nhiệm giữa các thành viên trong khu dân cư, thôn, bản.

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức hằng năm là dịp để cộng đồng nhìn lại những kết quả đã đạt được, biểu dương các tập thể, cá nhân tích cực và tăng cường sự gắn bó giữa nhân dân với cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc ở địa phương. Khi được tổ chức gắn với các hoạt động văn hóa, ngày hội không chỉ là dịp tổng kết phong trào mà còn tạo không gian để người dân cùng giao lưu, chia sẻ và trực tiếp thể hiện những giá trị văn hóa của cộng đồng.

Tại Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Liên tổ dân phố số 1, 2, 3, 6, phường Ba Đình, Hà Nội, ngày 14/11/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Đoàn kết là một giá trị văn hóa quý báu của dân tộc. Lòng yêu nước, tinh thần nhân ái, trọng nghĩa tình và đạo lý đã gắn bó các thế hệ, tạo nên sức mạnh cộng đồng. Gắn Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc với Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để bồi đắp những giá trị ấy, để văn hóa củng cố đoàn kết, đoàn kết tạo sức mạnh xây dựng đời sống văn hóa ngày càng tốt đẹp”.

Không khí Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam tại khu phố 17, 18, 19, phường Cẩm Phả, thành phố Quảng Ninh, ngày 15/11/2026. Ảnh: Đức Hiếu/TTXVN
Không khí Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam tại khu phố 17, 18, 19, phường Cẩm Phả, thành phố Quảng Ninh, ngày 15/11/2026. Ảnh: Đức Hiếu/TTXVN

Tinh thần này cũng đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Thông qua việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, vận động người dân tham gia các phong trào và kết nối những nguồn lực trong cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc góp phần tạo sự đồng thuận, khuyến khích tinh thần tự quản và trách nhiệm chung. Cùng với đó, cấp ủy, chính quyền địa phương cần quan tâm điều kiện tổ chức hoạt động, tạo không gian sinh hoạt phù hợp, đồng thời tôn trọng và phát huy tính chủ động của người dân.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định nhiệm vụ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Định hướng này cho thấy phát triển văn hóa cần được triển khai đồng bộ trong mọi lĩnh vực của đời sống, trong đó cơ sở là địa bàn trực tiếp hình thành, duy trì và lan tỏa các giá trị văn hóa.

UBND và UB MTTQ phường Kim Liên long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam, kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập...

DNTH: Chiều ngày 17/11/2026, tại Hội trường Tầng 3 – Trụ sở Trung tâm Chính trị phường Kim Liên, UBND phường phối hợp cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Kim Liên đã trang trọng tổ chức buổi hội nghị quan trọng, thu hút...

Sắc màu đại ngàn hội tụ tại Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết xã Ya Ly

DNTH: Ngày 16/11, không gian đại ngàn xã Ya Ly (tỉnh Quảng Ngãi) trở nên rộn ràng sắc màu cồng chiêng, thổ cẩm, các sản phẩm OCOP trong lễ khai mạc Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Trường Đại học Mỏ - Địa chất

DNTH: Sáng 14-11, tại Hà Nội, Trường Đại học Mỏ - Địa chất tổ chức Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập (15-11-1966 / 15-11-2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba (lần hai). Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự lễ kỷ niệm và...

3 phim truyện chiếu miễn phí nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

DNTH: Ba bộ phim Đêm hội Long Trì, Mùa len trâu và Trăng nơi đáy giếng đưa khán giả trở lại những không gian lịch sử, văn hóa và đời sống Việt Nam.

Nhà Văn hóa Lê Hồng Dương: Gắn liền với di sản văn hóa vùng Kinh Bắc

DNTH: Ngày 12/11 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.

Rực rỡ chương trình nghệ thuật “Đêm hội cồng chiêng”

DNTH: Tối 7.11, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai), chương trình nghệ thuật đặc sắc “Đêm hội cồng chiêng” – điểm nhấn trung tâm của chuỗi sự kiện Festival cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa...

XEM THÊM TIN