Vì sao Việt Nam nhập siêu gần 14 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm?

Đáng chú ý, sau 10 năm xuất siêu liên tiếp (2016-2025), cán cân thương mại hàng hóa Việt Nam đảo chiều sang nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 5 đạt 46,93 tỷ USD, tăng 18% so với tháng 5/2025. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 9,05 tỷ USD, chỉ tăng nhẹ 3,5%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (doanh nghiệp FDI, kể cả dầu thô) là 37,88 tỷ USD, tăng mạnh 22%.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước ta ước đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 43,5 tỷ USD, tăng 2,5%, chiếm 20,2% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực FDI đạt 172,16 tỷ USD, tăng 24,7%, chiếm 79,8%.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa tháng 5 đạt 52,14 tỷ USD, tăng 33,8% so với tháng 5/2025. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 13,17 tỷ USD, tăng 22,2%; khu vực FDI đạt 38,97 tỷ USD, tăng tới 38,2%. 

Lũy kế đến hết tháng 5/2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 64,26 tỷ USD, tăng 22,7%; khu vực FDI đạt 165,2 tỷ USD, tăng 34,3%.

Theo Cục Thống kê, khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hoạt động thương mại của Việt Nam khi chiếm gần 80% kim ngạch xuất khẩu và hơn 70% kim ngạch nhập khẩu.

Lên tiếng về vấn đề này, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, cán cân thương mại chuyển sang trạng thái nhập siêu do nhiều yếu tố cộng hưởng.

Trước hết, xung đột Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, đẩy giá năng lượng tăng cao, khiến nhập khẩu và nhập siêu nhóm năng lượng gia tăng. Bên cạnh đó, giá dầu tăng kéo theo giá các nguyên liệu đầu vào như hóa chất, chất dẻo, sắt thép tăng, làm mở rộng mức nhập siêu của các nhóm hàng này.

Các doanh nghiệp FDI, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và linh kiện máy tính, đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất và tích trữ hàng tồn kho trước nguy cơ giá tiếp tục tăng. Đồng thời, giải ngân vốn FDI tích cực và nhu cầu đầu tư cho chuyển đổi số, khoa học công nghệ gia tăng đã thúc đẩy nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện công nghệ cao.

Trong khi đó, các ngành xuất khẩu chủ lực tạo thặng dư thương mại như dệt may, da giày, gỗ, nông sản và thủy sản dù vẫn đang tăng trưởng nhưng gặp khó khăn do do kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, nhu cầu thị trường phục hồi chậm và chi phí vận tải, bảo hiểm tăng cao.

Trong thời gian tới, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục chịu tác động đồng thời từ các yếu tố bên ngoài và trong nước. Trên bình diện quốc tế, nhu cầu tiêu dùng toàn cầu vẫn phục hồi chậm; diễn biến địa chính trị phức tạp tại một số khu vực tiếp tục tác động đến nguồn cung nguyên liệu, giá năng lượng và chi phí logistics toàn cầu. Xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn môi trường, phát triển bền vững và chuyển đổi xanh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

Ở trong nước, mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong năm 2026 đòi hỏi tiếp tục phát huy vai trò của xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng. Khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu, kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất. Đồng thời, xu hướng chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư chất lượng cao sẽ tiếp tục tạo động lực cho hoạt động xuất nhập khẩu trong thời gian tới.

“Nhìn tổng thể triển vọng xuất nhập khẩu trong các tháng cuối năm phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế thế giới, tình hình địa chính trị, xu hướng giá năng lượng và kết quả đàm phán thương mại của các nền kinh tế lớn”, ông Hải khẳng định tiến trình đàm phán thuế quan với Hoa Kỳ sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng xuất khẩu của Việt Nam.