Bước chuyển biến mạnh mẽ để bảo vệ doanh nghiệp và thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Quyền sở hữu trí tuệ từ lâu được xem là “tài sản vô hình” nhưng lại mang giá trị rất lớn đối với doanh nghiệp. Trong nhiều lĩnh vực, từ công nghệ, sản xuất đến thương mại điện tử, giá trị của sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền hay bí mật kinh doanh thậm chí còn vượt xa giá trị tài sản hữu hình.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy tình trạng sao chép phần mềm, làm giả nhãn hiệu, vi phạm bản quyền, đạo văn trong nghiên cứu và xâm phạm sáng chế vẫn diễn ra khá phổ biến. Điều này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp mà còn làm suy giảm động lực đổi mới sáng tạo và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư.

Chính vì vậy, Kết luận số 51-KL/TW của Bộ Chính trị được đánh giá là một bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời tạo nền tảng pháp lý phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.  

Hoàn thiện thể chế để thích ứng với kỷ nguyên số

Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái sở hữu trí tuệ hiện đại.

Theo đó, hệ thống pháp luật sẽ tiếp tục được rà soát, sửa đổi để phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI). Đây là lĩnh vực đang đặt ra nhiều thách thức mới liên quan đến quyền tác giả, dữ liệu, nội dung số và các sản phẩm do AI tạo ra.

Việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và thương mại hóa các kết quả đổi mới sáng tạo.  

Tăng mạnh chế tài xử lý vi phạm

Điểm nhấn quan trọng trong định hướng mới là yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Không chỉ dừng ở các biện pháp hành chính, chính sách hướng tới tăng cường áp dụng các chế tài dân sự và hình sự đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng nhằm nâng cao tính răn đe.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị cũng định hướng nghiên cứu xây dựng cơ chế tài phán chuyên sâu về sở hữu trí tuệ. Nếu được triển khai, đây sẽ là bước tiến lớn giúp giải quyết nhanh hơn các tranh chấp liên quan đến công nghệ, sáng chế, bản quyền và tài sản trí tuệ theo thông lệ quốc tế.  

Biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực phát triển doanh nghiệp

Không chỉ tập trung vào bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, Kết luận số 51 còn đặt mục tiêu phát triển thị trường sở hữu trí tuệ, thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Theo định hướng này, quyền sở hữu trí tuệ sẽ được nhìn nhận như một loại tài sản có giá trị kinh tế cao, có thể sử dụng để góp vốn, huy động đầu tư hoặc gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Đây được xem là cơ hội lớn đối với các doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo cũng như các viện nghiên cứu và trường đại học trong việc khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.  

Siết chặt phối hợp liên ngành và xử lý vi phạm trên môi trường số

Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các lực lượng như Công an, Hải quan, Quản lý thị trường, Viện kiểm sát và Tòa án trong đấu tranh phòng, chống các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Trong đó, các vi phạm trên môi trường Internet và thương mại điện tử sẽ tiếp tục là trọng tâm kiểm tra, xử lý nhằm hạn chế tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng nhái và sử dụng trái phép tài sản trí tuệ trên không gian mạng.  

Hội nhập nhưng phải bảo đảm an ninh công nghệ

Bên cạnh việc thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về sở hữu trí tuệ, Bộ Chính trị cũng yêu cầu quá trình hội nhập phải đi đôi với bảo đảm an ninh công nghệ, dữ liệu và bí mật kinh doanh.

Định hướng này cho thấy Việt Nam không chỉ hướng tới việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn chú trọng bảo vệ lợi ích quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.  

Doanh nghiệp cần chủ động hơn trong bảo vệ tài sản trí tuệ

Việc hoàn thiện thể chế và tăng cường chế tài sẽ tạo ra hành lang pháp lý chặt chẽ hơn, song hiệu quả thực thi vẫn phụ thuộc rất lớn vào sự chủ động của doanh nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần sớm đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bản quyền tác giả; xây dựng quy trình quản trị tài sản trí tuệ; thường xuyên theo dõi nguy cơ xâm phạm và chủ động sử dụng các công cụ pháp lý khi quyền lợi bị ảnh hưởng.

Trong dài hạn, việc Bộ Chính trị xác định sở hữu trí tuệ là động lực của đổi mới sáng tạo không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật mà còn tạo nền tảng để hình thành một môi trường kinh doanh minh bạch, khuyến khích sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.