Cu đơ Hà Tĩnh: Quà bình dân trở thành tiếng thơm đặc sản muôn đời

Là bánh hay là kẹo, cái tên đặc biệt ấy do từ đâu mà ra

Quay ngược thời gian về Hà Tĩnh những năm Pháp thuộc, ở làng Thịnh Xá, Hương Sơn (cũ), có ông Cu Hai bán kẹo lạc nức tiếng gần xa. Binh lính Pháp cũng thường hay ghé mua kẹo nhà ông và gọi ông Cu Hai là ông Cu Đơ (Đơ là đọc chại của Deux - số 2 trong tiếng Pháp). Từ đó cái tên “kẹo Cu đơ” đã trở thành đặc thức quà đặc sản của vùng đất này.

Cu đơ ngày nay thường được kẹp giữa 2 miếng bánh tráng, nên nhiều người vẫn thắc mắc đây là bánh hay là kẹo, thì câu trả lời chính là kẹo cu đơ. Bởi vì, người đầu tiên nghĩ ra món kẹo này, ông đã đựng hỗn hợp mật mía với lạc ấy vào cái bát rồi để ăn, dần biến tấu mới trở thành phiên bản kẹo cu đơ như ngày nay.

Miếng kẹo ngọt - ấm chè xanh và những câu chuyện xóm làng

Cu đơ hiện diện trong đời sống người dân Hà Tĩnh như một điều gì lạ lắm. Người hay ăn sẽ nghiện, người ít ăn sẽ nói đùa “bụt nhà không thiêng”. Nhưng khi có khách đến nhà, mâm cao cỗ đầy cũng không bằng một miếng cu đơ đặt cạnh ấm chè xanh hãm vừa tới thơm ấm lòng. Khi đó ta ngồi xuống và hàn huyên những câu chuyện tâm tình. Và buổi trò chuyện ấy cũng không diễn ra một cách trôi chảy, mà có những “khoảng lặng”...chính vì “cu đơ nay dẻo quá, chờ nhai xong rồi mình tiếp tục”. Con người Hà Tĩnh bình dị như thế, họ trân quý những vị khách ghé thăm nhà, họ mộc mạc và tự nhiên, họ kéo con người lại theo cách rất “miền Trung”.

Cu đơ ngon đối với người Hà Tĩnh không được đánh giá theo quy chuẩn giá tiền hay thương hiệu, mà miếng kẹo ấy phải đủ mùi đủ vị đủ lòng. Miếng kẹo đạt chuẩn phải có vị ngọt thanh của mật mía, nấu cùng với hạt lạc tròn đều, bóng mẩy, thỉnh thoảng cắn trúng miếng gừng tươi nồng nàn ấm bụng, bên ngoài vỏ bánh tráng giòn, mỏng, chín đều. “Đủ lòng” ở đây là người thợ nấu phải đủ kiên nhẫn, đủ kinh nghiệm để căn chuẩn chỉnh độ đạt của kẹo, nghe chừng có vẻ đơn giản nhưng không phải ai cũng có thể làm được.

Ghi tên trên bản đồ đặc sản Việt Nam

Trong nhiều năm, cu đơ tồn tại như một món quà quê, gắn với ký ức nhiều hơn là giá trị thương mại. Người ta mua cu đơ ở các quán ven đường, mang về làm quà, thưởng thức cùng cốc chè xanh trong những ngày gió mùa Đông Bắc về.

Nhưng người dân Hà Tĩnh biết, món quà quê ấy của họ có thể đi xa hơn và làm được nhiều điều hơn là như thế. Và chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) chính là con đường mà họ đang kiếm tìm. Các cơ sở sản xuất, tiêu biểu như kẹo cu đơ đã đầu tư cải tiến quy trình sản xuất, đưa máy móc hỗ trợ vào các khâu như nấu kẹo, vệ sinh nguyên liệu, đóng gói mà vẫn giữ nguyên công đoạn “cốt lõi” mang tính thủ công. 

Bao bì sản phẩm được thiết kế lại, nhãn mác rõ ràng, có truy xuất nguồn gốc, cu đơ từ món quà quê trở thành sản phẩm có thương hiệu. Nhờ đó, món đặc sản này dần xuất hiện nhiều hơn tại các điểm du lịch, các hội chợ, những kênh phân phối hiện đại.

Cu đơ Hà tĩnh được nhìn nhận như món đặc sản mà mỗi lần ai ghé ngang cũng phải thử một lần cho biết với người ta. Nhưng điều níu giữ tấm lòng lãng khách đâu chỉ là cái vị ngon mộc mạc của những miếng kẹo. Phải chăng đó là câu chuyện người dân Hà tĩnh đã sáng tạo ra món ăn vừa là sự kết hợp hài hòa về ẩm thực, vừa mang đậm cốt cách cư dân chốn biên ải xưa. Họ dẻo dính “lì lợm” như cách họ vẫn chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt để giữ đất giữ quê, họ cứng như hạt lạc nhưng khi thật ra lại mềm mỏng hơn bất kỳ ai. Họ nồng nàn và hào sảng như một người dân vùng biển ăn to nói lớn nhưng “quý khách như quý người nhà”. Và họ cần cù, chịu khó tựa lớp bánh tráng mỏng nhẹ, dù bị đổ lên lớp kẹo nóng dính vẫn không nứt vỡ. Đủ mềm, đủ cứng, đủ làm quyến luyến bước chân người bạn phương xa.