Đầu tư nhà màng nông nghiệp mở lối nâng cao giá trị kinh tế

 Đầu tư để giảm bớt lệ thuộc vào thời tiết

Xu hướng ứng dụng công nghệ nhà màng, nhà lưới trong sản xuất nông nghiệp tại nhiều địa phương đã bước qua giai đoạn thử nghiệm nhỏ lẻ để chuyển sang quy mô tập trung. Tại Hải Phòng, khoảng 140 ha hạ tầng nhà màng đã hình thành trên địa bàn 36 xã, phường. Trong đó, xã Trường Tân trở thành điểm sáng với hơn 97 ha, đạt mức doanh thu bình quân từ 0,8 đến 1,2 tỷ đồng/ha/năm sau khi trừ chi phí vận hành.

Giá trị thực sự của hạ tầng nhà màng không nằm ở khung thép hay lớp màng nilon che mưa nắng mà ở khả năng khép kín quy trình canh tác. Khi tích hợp hệ thống tưới nhỏ giọt, giá thể chuẩn hóa và cảm biến điều khiển môi trường, người sản xuất có thể làm chủ thời vụ, hạn chế tối đa sâu bệnh. Tại xã Ninh Giang (Hải Phòng), hơn 20.000 m² đất canh tác hiệu quả thấp đã được cải tạo thành các khu nhà màng hiện đại. Điển hình như mô hình 4.000 m² trồng dưa lưới kết hợp dưa chuột cho lợi nhuận ròng khoảng 20 triệu đồng/tháng.

Tương tự, tại xã Thanh Miện (tỉnh Hải Phòng), mô hình ứng dụng quy trình chăm sóc khép kín trên diện tích 3,2 ha tập trung vào dưa lưới, dưa lê Hàn Quốc và rau an toàn. Quy mô này đang mang lại giá trị sản xuất từ 1 đến 3 tỷ đồng/ha/năm. Việc hai sản phẩm dưa lưới Vfarm và TL Farm tại đây đạt chứng nhận OCOP 3 sao cho thấy bài toán đầu tư công nghệ cao đang đi đúng hướng: nâng cao năng suất gắn liền với định vị thương hiệu nông sản. Bên cạnh hiệu quả kinh tế tự thân, các cơ chế chính sách cũng đóng vai trò đòn bẩy quan trọng như chính sách hỗ trợ 100.000 đồng/m² xây dựng nhà màng theo Nghị quyết 51 của Hải Phòng đã giảm bớt áp lực vốn ban đầu, giúp các hợp tác xã và nông hộ tự tin tính toán bài toán đầu tư dài hạn.

Bài toán quản trị rủi ro 

Một điểm chuyển biến rõ nét là cơ cấu cây trồng trong nhà màng ngày càng đa dạng. Không còn dừng lại ở dưa lưới, nhiều mô hình như tại Ninh Bình đã mở rộng sang dưa hữu cơ, rau thủy canh và cây ăn quả cao cấp. Với 2.000 m² nhà màng, một hộ dân có thể thu hoạch gần 7 tấn dưa/vụ, mang về lợi nhuận khoảng 200 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ kinh tế, hạ tầng công nghệ cao luôn đi kèm với chi phí cố định lớn. Chi phí dựng khung nhà phổ biến ở mức 300.000–350.000 đồng/m², chưa kể chi phí trang bị hệ thống điện, giá thể, giống và thiết bị điều khiển tự động. Nếu không lựa chọn đúng chủng loại cây trồng hoặc thiếu thị trường tiêu thụ ổn định, gánh nặng khấu hao tài sản sẽ biến lợi thế công nghệ thành rủi ro tài chính.

Mặt khác, rủi ro từ thời tiết cực đoan vẫn là bài toán lớn. Dữ liệu ghi nhận tại Hà Tĩnh cho thấy dù duy trì khoảng 140.000 m² nhà màng sản xuất, địa phương này từng chịu tổn thất nghiêm trọng sau các đợt bão lớn năm 2025. Hơn một nửa diện tích bị ảnh hưởng, trong đó khoảng 27.000 m² hư hỏng nặng. Thực tế này khẳng định nhà màng không thể chống chịu mọi loại hình thiên tai nếu khâu thiết kế kết cấu chịu lực, neo giữ và thoát nước thiếu tính toán chuyên sâu.

Nhà màng, nhà lưới về bản chất là một mô hình "nhà máy" sản xuất nông nghiệp thu nhỏ. Để khoản vốn đầu tư chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh dài hạn, hướng đi bắt buộc của các địa phương là xây dựng hệ sinh thái sản xuất đồng bộ khi kết hợp kiểm soát môi trường canh tác, số hóa nhật ký, truy xuất nguồn gốc và ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Khi dữ liệu sản xuất được minh bạch hóa và chất lượng sản phẩm được bảo chứng, nông nghiệp công nghệ cao mới thực sự phát huy tối đa giá trị thương mại.