Lợi ích kép từ mô hình canh tác lúa giảm phát thải khí nhà kính

Mô hình không chỉ giúp nông dân tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn mở ra hướng đi bền vững cho sản xuất lúa gạo địa phương.

Đột phá từ cơ giới hóa và quy trình canh tác mới

Vụ Mùa năm nay, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Hưng Yên phối hợp với các cơ quan chuyên môn và địa phương triển khai mô hình điểm tại thôn An Ninh 2, xã Phụ Dực với quy mô 15 ha, thu hút 43 hộ nông dân tham gia canh tác giống lúa thuần chất lượng cao Hương Cốm 4. Điểm nổi bật của mô hình là việc ứng dụng đồng bộ 100% cơ giới hóa từ khâu làm đất, sử dụng mạ khay - máy cấy (giảm lượng giống xuống còn 35 kg/ha) đến việc dùng thiết bị bay không người lái (drone) bón phân, phun thuốc. Quy trình thâm canh tuân thủ nghiêm ngặt định mức 3 tấn phân hữu cơ kết hợp 0,5 tấn NPK Văn Điển (12% Đạm - 5% Lân - 10% Kali)/ha.

Để đạt mục tiêu giảm phát thải, quy trình quản lý nước và thâm canh được áp dụng khoa học. Bà Nguyễn Thị Mai, cán bộ kỹ thuật Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phụ Dực, tỉnh Hưng Yên cho biết, quy trình canh tác giảm phát thải khí nhà kính được triển khai qua ba giai đoạn quản lý nước chủ động. Cụ thể, khi lúa mới cấy được 5 - 10 ngày, ruộng được rút bớt nước còn 3 - 5 cm để tạo độ thông thoáng giúp cây lúa sinh trưởng; đến giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng, nước lại được đưa vào ruộng để lúa đẻ nhánh tập trung và hỗ trợ vi sinh vật phát triển tốt.

"Khi lúa bước vào giai đoạn đứng cái - làm đòng, việc chủ động rút nước có ý nghĩa quyết định. Các chân ruộng ngập nước thường sinh ra khí Mê-tan do gốc rạ phân hủy kết hợp với Ni-tơ từ phân bón làm nóng bầu khí quyển; do đó, việc rút nước giúp cắt giảm triệt để lượng phát thải khí nhà kính từ lòng đất ra môi trường; đồng thời, giải pháp này còn giúp bộ rễ ăn sâu xuống tầng đế cày, giúp cây cứng cáp, chống đổ tốt và hạn chế sâu bệnh hại", chị Mai chia sẻ.

Thực tiễn sản xuất chứng minh, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật đã giúp mô hình giảm rõ rệt chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và gia tăng lợi nhuận ước tính khoảng 8,59 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

Những ngày này, gia đình ông Nguyễn Tiến Nam, một trong những hộ nông dân có quy mô sản xuất lớn ở xã Phụ Dực với tổng diện tích canh tác trên 7 ha đang tất bật chuẩn bị thu hoạch vụ Mùa. Mặc dù, vụ trước chưa tham gia, song chứng kiến hiệu quả thiết thực từ phương pháp canh tác thân thiện với môi trường, vụ này ông Nam đã mạnh dạn đăng ký đưa hơn 2,5 ha ruộng của gia đình vào áp dụng mô hình.

Đứng trước cánh đồng lúa vàng óng, đều tăm tắp, ông Nam chia sẻ, ban đầu khi tiếp cận mô hình, gia đình ông không khỏi băn khoăn vì đã quen với tập quán canh tác truyền thống ngập nước liên tục. Tuy nhiên, tận mắt chứng kiến hiệu quả kinh tế và môi trường từ các hộ đi trước, vụ này ông quyết định đưa hơn 2,5 ha ruộng vào sản xuất theo phương thức mới. Nhờ đó, lúa cứng cây, chống chịu đổ ngã rất tốt trước gió bão, trong khi các khoản chi phí đầu vào về giống, phân bón và công lao động đều giảm mạnh. Thấy rõ ưu thế vượt trội, vụ tới gia đình ông sẽ tiếp tục duy trì và mở rộng diện tích.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế trước mắt, quá trình chuyển đổi tư duy sản xuất tại địa phương còn gắn liền với chiến lược phát triển nông sản chủ lực. Chia sẻ về bước chuyển mình này, bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ và nông nghiệp An Ninh, xã Phụ Dực, tỉnh Hưng Yên cho biết, bước sang vụ thứ hai hợp tác triển khai mô hình, giai đoạn đầu hợp tác xã vẫn gặp không ít rào cản do xã viên quen với tập quán cũ, cho rằng ruộng phải ngập nước liên tục và bón nhiều phân hóa học mới là tốt. Bám sát chỉ đạo chuyên môn, đội ngũ cán bộ hợp tác xã đã kiên trì tuyên truyền, trực tiếp "cầm tay chỉ việc" trên đồng ruộng.

Theo bà Mai, nhờ áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật từ giống, mạ khay - máy cấy đến quy trình tưới "ướt khô xen kẽ", không chỉ tiết kiệm nước, giảm chi phí nhiên liệu, hạn chế lúa đổ và sâu bệnh hại, mà còn giải quyết triệt để vấn đề phát thải khí nhà kính từ quá trình phân hủy yếm khí của gốc rạ. Đặc biệt, chính nhờ việc kiên trì đổi mới, áp dụng thành công các tiến bộ khoa học kỹ thuật và quy trình canh tác giảm phát thải qua các vụ, hợp tác xã đã tạo ra bước đột phá về chất lượng, qua đó xây dựng và khẳng định vững chắc thương hiệu gạo "Làng Giành" ngày càng vươn xa trên thị trường.

Lợi ích kép từ hiệu quả kinh tế và môi trường

Năm 2026, ngành nông nghiệp Hưng Yên triển khai mô hình canh tác lúa thân thiện với môi trường, giảm phát thải khí nhà kính tại 4 địa phương trọng điểm gồm các xã: Tiên Lữ, Hồng Quang, Phụ Dực và Kiến Xương. Mô hình được duy trì ổn định quy mô qua các vụ sản xuất trong năm, với sự tham gia tích cực của đông đảo hộ nông dân.

Cụ thể, trong vụ Xuân 2026, tổng diện tích toàn mô hình đạt 50 ha với 133 hộ tham gia, ứng dụng các bộ giống lúa chất lượng cao phù hợp theo từng địa bàn như Nhiệt đới 15 (xã Tiên Lữ), Hạt Ngọc 9 (xã Hồng Quang), Hương Cốm 4 (xã Phụ Dực) và Đông A2 (xã Kiến Xương). Tiếp nối thành công đó, sang vụ Mùa 2026, mô hình tiếp tục duy trì quy mô 50 ha với 106 hộ tham gia, canh tác các giống chủ lực gồm T58 (xã Tiên Lữ), Hạt Ngọc 9 (xã Hồng Quang), Hương Cốm 4 (xã Phụ Dực) và Nhiệt đới 15 (xã Kiến Xương).

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Hưng Yên, bước đầu triển khai trên thực tế, mô hình đã mang lại những kết quả nổi bật. Về kinh tế, việc ứng dụng gói kỹ thuật canh tác cải tiến giúp nông dân cắt giảm đáng kể chi phí đầu vào với lượng giống giảm 30%, công gieo cấy giảm 27%, công phun thuốc giảm 44% và tiết kiệm 28% lượng phân bón hóa học. Nhờ đó, năng suất lúa tăng khoảng 9%, giúp lợi nhuận thực tế của người trồng lúa tăng thêm khoảng 8,59 triệu đồng/ha, tương đương khoảng 309.200 đồng/sào Bắc Bộ so với phương thức canh tác truyền thống.

Song song với hiệu quả kinh tế, về môi trường và xã hội, giải pháp tưới "ướt khô xen kẽ" không chỉ giúp tiết kiệm nước tưới, giảm chi phí nhiên liệu mà còn đóng vai trò then chốt trong việc cắt giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính từ đồng ruộng. Qua đó, mô hình góp phần giải phóng sức lao động, thay đổi căn bản tư duy sản xuất của nông dân sang hướng kinh tế nông nghiệp tuần hoàn và phát triển bền vững.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Hưng Yên Đào Xuân Hiệu khẳng định, việc triển khai thành công mô hình canh tác lúa cải tiến gắn với giảm phát thải khí nhà kính đã minh chứng cho hiệu quả thiết thực của việc đồng bộ hóa cơ giới hóa và các tiến bộ kỹ thuật mới. Mô hình không chỉ giúp nông dân tối ưu hóa chi phí, nâng cao thu nhập mà còn đóng vai trò tiên phong trong việc chuyển đổi tư duy sản xuất từ truyền thống sang nông nghiệp xanh, bền vững.

Thời gian tới, chi cục sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nhân rộng các mô hình này trên toàn tỉnh, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển nông nghiệp của tỉnh".

Từ những tín hiệu tích cực tại các mô hình điểm, ngành nông nghiệp Hưng Yên đang tiếp tục tổng kết thực tiễn, nhân rộng diện tích áp dụng các gói tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất đại trà. Qua đó, thiết thực đóng góp vào chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao và hiện thực hóa định hướng phát triển nền nông nghiệp phát thải thấp trên toàn tỉnh.