Đầu tư sâu vào đào tạo nguồn nhân lực nông dân số

 Khoảng trống nhân lực trình độ cao

Tỷ trọng GDP ngành nông nghiệp trong tổng cơ cấu kinh tế đang có xu hướng giảm dần, từ 12,34% năm 2024 xuống 11,2% năm 2025 và ước đạt khoảng 10,38% trong năm 2026. Mặc dù xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng đầu năm 2026 đạt 35,88 tỷ USD, đóng góp vào mức xuất siêu trên 12,5 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng của ngành vẫn thấp hơn đáng kể so với đà bứt phá chung của toàn nền kinh tế.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự lệch pha giữa quy mô lao động lớn và giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị sức lao động. Nông nghiệp hiện đại không thể dựa vào thói quen canh tác truyền thống. Khi các thị trường cao cấp áp đặt hàng rào kỹ thuật khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn Net Zero và quy định chống phá rừng (EUDR), sự thiếu hụt kỹ sư công nghệ sinh học, chuyên gia dữ liệu và quản trị viên chuỗi cung ứng xanh trở thành rủi ro lớn cho dòng vốn đầu tư.

Từ đào tạo đại trà sang nhu cầu thị trường

Nhận diện rõ điểm nghẽn này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thống nhất khung nội dung Đề án Phát triển nguồn nhân lực ngành Nông nghiệp và Môi trường đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Điểm khác biệt cốt lõi trong chính sách hành động giai đoạn 2026–2030 là sự thay đổi tư duy quản trị, chuyển trọng tâm từ đào tạo đại trà sang đào tạo chất lượng cao theo vị trí việc làm và nhu cầu thực tế của thị trường.

Chính sách mới tập trung hình thành lực lượng nông dân chuyên nghiệp có năng lực quản trị hợp tác xã hiện đại và ứng dụng thương mại điện tử. Điển hình tại TP.HCM, kế hoạch năm 2026 đặt mục tiêu đào tạo 1.680 lao động nông thôn với cam kết trên 85% có việc làm ngay. Đồng thời, mô hình liên kết "5 nhà" giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, ngân hàng và nông dân được chuẩn hóa nhằm tối ưu hóa chi phí đào tạo và bảo đảm đầu ra cho nhân lực. Ở tầng bậc cao hơn, ngành nông nghiệp chú trọng cơ chế đặt hàng đào tạo chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực AI, kinh tế carbon và công nghệ sinh học.

Nguồn nhân lực trình độ cao là chìa khóa mở ra hiệu quả cho các dự án đầu tư nông nghiệp xanh. Khi được trang bị tri thức và công nghệ, lực lượng lao động mới sẽ biến phế phụ phẩm thành tài nguyên trong mô hình kinh tế tuần hoàn, trực tiếp vận hành quy trình giảm phát thải và đo lường tín chỉ carbon trên mỗi cánh đồng.

Mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành năm 2026 đạt 3,7% và kim ngạch xuất khẩu 73–74 tỷ USD đòi hỏi sự cải thiện rõ rệt về năng suất lao động. Việc chuẩn hóa chất lượng nhân lực không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro vận hành cho doanh nghiệp mà còn tăng sức hấp dẫn của ngành nông nghiệp đối với dòng vốn đầu tư tư nhân và FDI. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2026–2030 là một khoản đầu tư phát triển trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng. Khi người làm nông trở thành một nghề có tri thức và vị thế kinh tế, nông nghiệp Việt Nam mới thực sự bứt phá trên nền tảng kinh tế xanh và bền vững.