Hồ tiêu niên vụ 2026: Được giá, "khát" nhân công

Anh Vũ Văn Tuyền (Nông trại Núi Lu, xã Chư Păh, tỉnh Gia Lai), cho biết niên vụ năm nay đối mặt với nhiều thách thức. Dù giá tiêu đang duy trì ở mức tốt, nhưng sản lượng lại sụt giảm đáng kể.

"Vụ tiêu năm nay sụt giảm sản lượng do nhiều nguyên nhân. Một phần bị mất trộm, nhưng chủ yếu là do thời tiết khắc nghiệt. Tháng 2 vừa qua xuất hiện mưa trái mùa khiến tiêu bị thối cuống và rụng hàng loạt", anh Tuyền chia sẻ.

Điều đáng nói, dù tiêu rụng có thể nhặt lại để vớt vát, nhưng chi phí nhân công lại là một gánh nặng mới. Anh Tuyền phân tích, tiền công thuê người nhặt tiêu rụng thậm chí còn cao và khó tìm hơn công hái thông thường. Nếu năm ngoái chi phí chỉ khoảng 250.000 đồng/người/ngày thì năm nay, con số này đã tăng lên 300.000 đồng mà vẫn không có người để thuê.

Nghịch lý ở chỗ, giá tiêu càng cao, người dân càng muốn thu hoạch nhanh để chốt lời và tránh rủi ro thời tiết, nhưng "đỏ mắt" khắp vùng cũng không tìm đủ đôi tay thu hái.

Tình trạng của anh Tuyền không phải cá biệt. Dọc các xã Chư Sê, Chư Pưh, Mang Yang hay xã Bờ Ngoong, Kon Gang... không khí thu hoạch đang diễn ra khẩn trương nhưng đầy áp lực.

Tại xã Bờ Ngoong, ông Nguyễn Văn Minh (thôn Ia Ring) thừa nhận sự thiếu hụt nhân công năm nay đến quá bất ngờ. Dù mặt bằng giá công đã tăng thêm 30.000 - 50.000 đồng/ngày so với niên vụ trước, dao động từ 270.000 đến 300.000 đồng (chưa tính chi phí ăn uống, đi lại), nhưng các chủ vườn vẫn phải tranh giành nhau từng nhóm thợ.

Tương tự, bà Nguyễn Thị Nga (xã Kon Gang) với hơn 2.500 trụ tiêu đang vào độ chín đỏ, đang phải xoay xở đủ đường. Bà cho biết giá khoán hiện đã lên mức 4.000 đồng/kg. "Nhiều vườn tiêu chín rộ mà không có người hái, để lâu tiêu rụng xuống đất không chỉ mất năng suất mà còn tốn thêm công nhặt, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hạt tiêu khô sau này", bà Nga lo lắng.

Nguyên nhân của tình trạng "khát" lao động được ông Phạm Thanh Phương (xã Ia Le) lý giải là do sự dịch chuyển cơ cấu lao động. Khoảng hai năm trở lại đây, lượng lao động thời vụ từ các tỉnh lân cận đổ về Gia Lai sau Tết giảm mạnh do phần lớn lao động trẻ đã chọn làm việc ổn định tại các khu công nghiệp, thay vì đi hái thuê dưới nắng nóng.

Theo số liệu từ ngành nông nghiệp tỉnh, Gia Lai hiện có hơn 8.400 ha hồ tiêu với sản lượng trên 28.000 tấn. Dù giá tiêu đang ở mức cao, nhưng nếu không giải được bài toán nhân công, lợi nhuận của người dân sẽ bị bào mòn bởi chi phí đầu vào và thất thoát sau thu hoạch.

Trước thực trạng này, chính quyền các địa phương đang tích cực vận động người dân thay đổi phương thức sản xuất. Ông Nguyễn Kim Anh - Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Gang (nơi mới thu hoạch được hơn 30% diện tích) cho biết, xã đang khuyến khích các hộ dân tổ chức "đổi công" cho nhau. Đây là cách làm truyền thống nhưng hiệu quả trong bối cảnh thiếu người như hiện nay: các gia đình tập trung nhân lực hái dứt điểm từng vườn thay vì làm manh mún.

Bên cạnh đó, việc hướng tới sản xuất hữu cơ, trồng xen canh với cà phê và áp dụng cơ giới hóa vào một số khâu chăm sóc đang được xem là hướng đi tất yếu. Câu chuyện tại Nông trại Núi Lu của anh Vũ Văn Tuyền hay các hộ dân tại Chư Păh, Chư Sê là minh chứng rõ nhất: Để cây hồ tiêu thực sự mang lại sự giàu có bền vững, người nông dân không thể chỉ dựa vào giá thị trường mà cần sự chủ động trong quản trị nguồn lực và thích ứng với biến đổi khí hậu.