Vải Thanh Hà tìm lối đi giữa hữu cơ và vô cơ

Thanh Hà không nằm ngoài “cuộc chơi” chuyển đổi hữu cơ trong trồng trọt

Trò chuyện cùng ông Trần Trung Lìn, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Thanh Sơn, xã Thanh Hà về công tác chuyển đổi sang trồng vải hữu cơ: “HTX chúng tôi cũng rất để tâm về vấn đề này. Trước đây, khi chưa thực hiện sáp nhập hành chính, HTX thường liên hệ với những cơ quan chuyên môn của huyện Thanh Hà để mở các lớp tập huấn cho bà con về công dụng và cách dùng phân hữu cơ”. Mới đầu bà con còn nặng nề trong việc chuyển đổi này, nhưng nhờ kiên trì trong tổ chức tập huấn cùng công tác tuyên truyền kêu gọi người dân, các lớp tập huấn cũng ngày càng được bà con hưởng ứng, có hôm còn chật ních chỗ ngồi, đây là tín hiệu đáng mừng, ông Lìn chia sẻ, trong mắt không giấu nổi niềm vui.

Theo ghi nhận của HTX Thanh Sơn, công tác phòng trừ sâu bệnh hại của người dân có nhiều điểm sáng tạo như chủ động áp dụng các biện pháp sinh học: sử dụng ớt, tỏi hoặc cám, ngô lên men để bảo vệ cây trồng. Dù hiệu quả chưa đồng đều do còn thiếu kinh nghiệm và quy trình chuẩn hóa, nhưng việc làm này đã cho thấy nỗ lực và quyết tâm thay đổi của của bà con nơi đây.

Tính đến năm 2025, các vùng trồng vải của HTX Thanh Sơn cơ bản đã đạt chứng nhận VietGAP, riêng có hai vùng đạt GlobalGAP. Con số ấn tượng trên cho thấy rằng, HTX Thanh Sơn nói riêng và xã Thanh Hà nói chung đang bước những bước đầu tiên trên hành trình “chuyển dịch xanh” của mình.

Ví như nhà ông Đoàn Hữu Trong, thuộc thôn Tráng Liệt, xã Thanh Hà, dù không theo tiêu chuẩn VietGAP hay GlobalGAP, ông vẫn tích cực chuyển đổi sang trồng vải hữu cơ. Ông Trong tâm sự: “Nhà tôi thường mua phân gà người ta bán theo cân về rắc cho cây nó tốt, đất nó tơi mà còn đỡ ảnh hưởng đến sức khỏe bao nhiêu. Chất lượng quả khi dùng phân hữu cơ thì khỏi phải bàn, quả vải to hơn, đẹp và sáng bóng hơn, về hương vị thì ngọt và thơm hơn nữa”.

Là nông dân kiêm cán bộ về hưu, ông hiểu rõ và khẳng định chắc nịch: “Nông nghiệp xanh là tốt, là chuẩn, đảm bảo về chất lượng, môi trường và sức khỏe người trồng”. Tuy nhiên, ông cũng nhận ra, để một vùng quê mà người dân đã quá quen với cách thức trồng trọt truyền thống chuyển đổi đồng bộ sang hữu cơ thì rất khó và là cả một quá trình dài và đầy khó khăn.

Con đường trồng trọt hữu cơ không trải hoa hồng

Xoay quanh câu chuyện hữu cơ hoàn toàn trong trồng vải vẫn là vấn đề năng suất. Nông dân muốn thay đổi nhưng nỗi lo năng suất vẫn luôn ám ảnh họ, cộng thêm ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan làm cho người trồng vải “kêu trời”. Ông Trần Trung Lìn nói vui: “Cây vải dễ tính vô cùng, mà lại khó tính vô cùng, gần như là phụ thuộc vào thời tiết”. Chuyển đổi hữu cơ hoàn toàn cần thời gian để chứng minh, nhưng người trồng vải không có đặc quyền chờ đợi. Đối với họ, cây vải là kế sinh nhai, là cơm ăn áo mặc, là tương lai của những đứa con trong nhà.

Thực tế ở Thanh Hà, vườn cây của ông C (thôn Hào Xá, xã Thanh Hà) đã chuyển đổi thành công sang trồng vải hữu cơ hoàn toàn. Nhưng để đi đến trái ngọt ngày hôm nay, ông đã phải gồng lỗ suốt ba mùa vải trước đó. Không phải ai cũng sẵn sàng đánh đổi cả mấy mùa vải “chỉ” vì trồng trọt hữu cơ, điều mà họ chưa thực sự hiểu “nó là cái gì?”. 

Hữu cơ và vô cơ phối hợp nhịp nhàng

Người nông dân Thanh Hà không bỏ cuộc, họ chọn bước tiếp, làm sao vừa đảm bảo môi trường và sức khỏe người trồng, vừa tăng năng suất vải. Điển hình là tổ sản xuất số 4 theo tiêu chuẩn VietGAP tại Thanh Hà. Khi được hỏi về những luống bèo tây xanh mơn mởn được trồng xen canh với vườn vải, anh S - đại diện tổ sản xuất số 4 chia sẻ: “Loài bèo tây này từ lâu đã là phân hữu cơ tự chế của người dân Thanh Hà. Bèo tây dùng để đắp vào các gốc cây vải, giúp giữ ẩm, cấp nước cho cây, khi phân hủy còn để lại chất dinh dưỡng cho đất”.

Tuy nhiên, theo tìm hiểu, hiện nay không phải vùng nào cũng có bèo tây để làm và công dụng của nó cũng không quá vượt trội, thế nên phân hữu cơ từ các công ty vẫn được sử dụng chủ yếu. Anh S, với vai trò là người đại diện đã dẫn dắt tổ sản xuất số 4 từng bước thay đổi thói quen trồng vải có từ lâu đời, làm vườn vải ngày một xanh hơn, để vải không chỉ là kinh tế, mà còn là bộ mặt của Thanh Hà.

Để chuẩn bị cho mùa vải năm nay, UBND xã Thanh Hà đã ra thông báo số 83/TB-UBND về phòng trừ sâu bệnh hại trên cây vải. Trong đó, UBND đã nêu ra một vài sâu, bệnh thường gặp ở cây vải và đề xuất một số loại thuốc bảo vệ thực vật để phòng trừ sâu bệnh hại. Điều này chứng tỏ rằng, thuốc bảo vệ thực vật không hề xấu ngược lại đó còn là phương pháp phòng trừ sâu bệnh hại hiệu quả, đảm bảo chất lượng vải khi ra thị trường.

Như anh S, kiên định con đường trồng trọt hữu cơ là thế, anh vẫn không hề phủ nhận vai trò và công dụng của các chất vô cơ trong trồng vải: “Vườn nhà mình vẫn dùng phân hữu cơ là chủ yếu, tuy nhiên cũng không thể thiếu phân vô cơ trong quá trình ra hoa kết quả của vải”. Riêng về phòng, trừ sâu bệnh hại, tổ sản xuất số 4 vẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật: “Cây trồng nào cũng sẽ có sâu, đặc biệt cây vải lại rất “hút” sâu, bệnh như là sâu ăn lá, sâu đục quả, bệnh thán thư,...vì vậy, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật là điều chắc chắn”.

Tuy nhiên, khác với việc sử dụng thuốc tràn lan, dùng thuốc không rõ chất lượng như trước đây, cùng với sự phát triển của ngành nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật đã được cải tiến rất nhiều, ít ảnh hưởng đến sức khỏe con người hơn. Nhờ quy trình trồng vải đảm bảo, kết hợp nhuần nhuyễn giữa hữu cơ và vô cơ, hằng năm, vườn vải của tổ sản xuất số 4 luôn có tỉ lệ ra hoa kết quả cao, không chỉ đạt chuẩn tiêu thụ trong nước và còn xuất khẩu ra nước ngoài. 

Có một Thanh Hà luôn bền bỉ, không bỏ cuộc

Nếu ví chặng đường chuyển đổi hữu cơ là một cuộc đua, thì Thanh Hà chính là một vận động viên chạy bền, chậm nhưng không bao giờ bỏ cuộc với ý chí quyết tâm về đích mãnh liệt. Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế Thanh Hà vẫn còn cách rất xa đích đến của mình. Thủ phủ vải thiều cần tiếp tục nỗ lực hơn nữa, cởi mở tiếp thu những cái mới, sáng tạo hơn, ứng dụng mạnh mẽ hơn nữa quy trình trồng vải hữu cơ.

Đặc biệt, trên hành trình ấy không thể thiếu được sự đồng hành của các cấp chính quyền. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn chứng nhận và tăng cường tập huấn kỹ thuật cho người trồng vải. Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu điều kiện canh tác đặc thù của Thanh Hà để xây dựng giải pháp sản xuất hữu cơ phù hợp với biến đổi khí hậu. Việc hỗ trợ hạ tầng, xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ cùng tăng cường kiểm tra, giám sát quy trình sản xuất cũng được xem là những giải pháp quan trọng nhằm phát triển vùng vải hữu cơ bền vững.

Chúng ta có quyền tin rằng, với những nỗ lực của người dân Thanh Hà cùng chính quyền các cấp, vào tương lai không xa, sẽ được nhìn thấy Thanh Hà trong một diện mạo mới, mang dáng dấp và hơi thở của thời đại mới - kỷ nguyên nông nghiệp xanh.